Türkmenistan Hazar deňziniň kenaryny Ýewraziýanyň iň iri logistika merkezleriniň birine öwürmek boýunça özgertmeleri dowam etdirýär. 3-nji martda Türkmenbaşy halkara deňiz portynda BMG-niň Ösüş Maksatnamasynyň Türkmenistandaky hemişelik wekili Narine Saakýan bilen duşuşyk geçirildi. Onda ýurduň esasy deňiz portuny sanlylaşdyrmak we ekologiýa taýdan döwrebaplaşdyrmak boýunça täze ädimler ara alnyp maslahatlaşyldy.

Deňiz “bitewi penjiresi” we sanly täzeleniş

Gepleşikleriň esasy temasy portlara gämileriň gelmegi, bolmagy we çykmagy üçin zerur bolan elektron maglumatlaryny ýygnamak we alyşmak boýunça merkezleşdirilen platformany — Deňiz “bitewi penjiresi” (MSW) ulgamyny ornaşdyrmak hem-de Terminaly dolandyryş ulgamyny (TOS) döwrebaplaşdyrmak boldy. BMG-niň Ösüş Maksatnamasy tarapyndan taýýarlanan konseptual bellige görä, bu tehnologiýalar söwda amallaryny ep-esli ýeňilleşdirip, ýükleriň portdan geçişini tizleşdirer. Bu bolsa Hazarüsti ulag ugrunyň netijeliligi üçin aýratyn möhümdir. Bu başlangyçlar häzirki wagtda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine hödürlemek üçin taýýarlanýar.

Sanlylaşdyrma ekologiýa bilen utgaşykly alnyp barylýar: port eýýäm ISO-14001 sertifikatyna we halkara “Ekoport” derejesine eýedir, emma geljekde dünýä derejesindäki Green Port standartlaryna has berk laýyk gelmek meýilleşdirilýär.

Rekord ösüş we milli gämi gurluşygy

Döwrebaplaşdyrmak boýunça alnyp barylýan işler eýýäm anyk netijeleri berýär. 2025-nji ýylyň jemleri boýunça portyň umumy ýük dolanyşygy 15,2% artdy. Häzirki wagtda Türkmenbaşy porty “Hytaý — Ýewropa” hem-de “Demirgazyk — Günorta” ulag geçelgeleriniň möhüm halkasy bolup, Azerbaýjanyň, Gruziýanyň we Özbegistanyň logistika zynjyrlaryny baglanyşdyrýar.

Pudagyň ösüşine güýçli itergi beren möhüm faktorlaryň biri hem milli gämi gurluşygyna geçilmegidir. Balkan zawody häzirki wagtda ýurduň inženerçilik mümkinçilikleriniň möhüm merkezleriniň biri bolup durýar. Häzirki wagtda iki sany gury ýük gämisi we döwrebap çuňaldyjy gämi gurluşygy alnyp barylýar; ýakyn meýilnamalarda ýene üç sany gury ýük gämisini we iki sany Ro-Ro görnüşli paromy gurmak göz öňünde tutulýar.

Koreýa Respublikasynyň öňdebaryjy gämi gurluşyk kompaniýalary bilen hyzmatdaşlyk Türkmenistanda dünýä derejesindäki «nou-hau» tehnologiýalaryny ornaşdyrmaga mümkinçilik berýär. Şeýlelikde, ýurt daşary ýurt gämilerini satyn almakdan öz önümçiligi esasynda güýçli milli deňiz düzümini döretmek ugrunda taryhy ädimi amala aşyrýar.

Häzirki wagtda Türkmenbaşy porty diňe bir geografik nokat däl, eýsem ýokary tehnologiýaly logistika merkezi bolup, onda ekologiýa jogapkärçiligi we sanly mümkinçilikler dünýä derejesindäki bäsdeşlige berk esas döredýär.