Nedenler ve Risk Faktörleri

  • Kortikosteroid kullanımı
  • Ağır COVID‑19 vakalarında, solunum yetmezliği veya ciddi durumlarda methylprednisolon, deksametazon gibi kortikosteroidler yaygın olarak kullanılır. Bu ilaçlar kemiklerin kan akışını bozarak kemik hücrelerinin ölmesine (osteonekroz) yol açabilir.
  • Damar ve pıhtı sorunları
  • COVID‑19 sırasında ya da sonrasında mikroemboliler, trombüs oluşumu ve bozulmuş kan dolaşımı oksi­jen ve besin maddeleri eksikliğine neden olarak kemik dokusuna zarar verebilir.
  • İnflamatuar tepkiler ve bağışıklık sistemi düzensizlikleri
  • Yüksek sitokin düzeyleri, şiddetli iltihaplanma ve ağır hastalık vücutta mikrodüzeyde doku hasarına yol açabilir.
  • Doz ve süre faktörleri
  • Kortikosteroidin yüksek dozda ve uzun süre kullanılması, hastalığın şiddeti ve belirtilerin ortaya çıkma zamanı osteonekroz riskini artırır.

Tanı

  • Klinik değerlendirme ve belirtiler
  • Kalça bölgesinde ağrı; yürüyüş sırasında veya istirahat halinde zorlanma; topallama; hareket kısıtlılığı.
  • Tarama
  • Risk gruplarında kişilerde düzenli kontroller; MRT, erken evrede kemikteki hasarları belirlemede en güvenilir yöntemdir.
  • Radyolojik sınıflandırma
  • Ficat, ARCO gibi sınıflandırma sistemleri safha, yıkım durumu, nekroz oranını saptamak için kullanılır.

Tedavi

Evre Tedavi Yaklaşımı

Erken (Ficat I‑II, kemik çökmesi yokken)

Konservatif tedavi: yükü azaltmak, NSAID’ler, D vitamini ve kemik destekleyici ajanlar; düzenli MRT takibi.

Orta evre (Ficat II‑III, çökme başlangıcı)

Core decompression; PRP/BMAC uygulamaları; fizik tedavi ve rehabilitasyon.

Geç evre (Ficat IV, kemik yapısında çökme, eklem fonksiyon kaybı)

Total eklem protezi; kemik grefti; uzun iyileşme ve rehabilitasyon süreci.

Korunma

  • Kortikosteroidleri yalnızca gerektiğinde, en düşük etkili dozda ve mümkün olan en kısa süre ile kullanmak.
  • D vitamini ve kalsiyum düzeylerini korumak; dengeli beslenme.
  • Düzenli fiziksel aktivite, fakat aşırı yüklenmeden kaçınmak.
  • Risk altındaki kişilerde (kortikosteroid kullananlar, ağrı ve hareket kısıtlılığı olanlar) düzenli görüntüleme (MRT veya röntgen) yapmak.