XII. Yüzyılın Mimarlık Mucizesi: Kızlar Bibi ve Astanababa Türbeleri
XII. yüzyıla ait olan Astanababa anıtı, Türkmenistan'ın mimarlık tarihinde kendine özgü bir yer tutan, turistlerin ve bilim insanlarının ilgisini her zaman üzerine çeken kutsal mekanlardan biridir. Bu yapı halk arasında "Astanababa", "Kızlar Bibi Türbesi" veya "Dört Kümmet Evliyası" olarak da adlandırılmaktadır.
Halk arasındaki rivayetlere göre, Belh hükümdarı İbn Ali Nur'un tek kızı Zübeyde, Ceyhun (Amuderya) kıyısında evlenir ancak çok geçmeden vefat eder. Kızının anısına muhteşem bir yapı inşa ettirmek isteyen padişahın tüm çabaları başarısızlıkla sonuçlanır; bina her inşa edildiğinde yıkılmaktadır.
Sonunda, padişahın rüyasına giren bir ihtiyar, türbenin harcını Mekke'den getirilen kum ve bu kumun karıştırıldığı su ile yapmasını tavsiye eder. Böylece mukaddas toprakla inşa edilen bu bina sağlam olur. Daha sonra padişahın kendisi de kızının yanına, buraya defnedilir.
Mimari Özellikleri 1948 yılında ünlü bilim insanı Profesör G.A. Pugachenkova tarafından incelenen bu anıt, tek bir yapıdan değil, farklı dönemlerde inşa edilmiş birkaç odanın birleşiminden oluşmaktadır:
- En eski bölüm: XII. yüzyılda, Selçuklular döneminde inşa edilen cami.
- Han'ın Divanhanesi: Cami ile aynı dönemde inşa edilen oda.
- Kızlar Bibi Türbesi: XIX. yüzyıla ait olan, daha geç dönem inşaat bölümü.
- Süsleme: Binanın öne çıkan geniş girişi (portali), Arap alfabesinin kûfî ve nesih hatları ve eşsiz geometrik desenlerle süslenmiştir.
Günümüzde Astanababa anıtı, devlet tarafından korunan varlıklar listesinde yer almaktadır. Kerki şehrindeki tarihi-kültürel sit alanının bünyesinde bulunan yapı, geçmişin mimarlık sanatını, halkımızın ruh dünyasını ve tarihi köklerini öğrenmek açısından büyük öneme sahiptir. Astanababa anıtı, Türkmenistan topraklarındaki orta çağ mimarisinin en yetkin ve en büyüleyici örneklerinden biri kabul edilir.
