Arxitekturaning qadimgi namunasi

Jayhun daryosi bo‘ylarida ko‘plab qadimgi inshootlar va qal’alar bizning shonli o‘tganimizga guvohlik beradi. Shulardan biri Farap tumanidagi Xojakeneps qishlog‘ida joylashgan Narg‘iz qal’asi arxeologik yodgorligidir.

U IX–X asrlarda saroy uchun qurilgan va XIX asr o‘rtalarigacha rivojlangan. Qal’a asosan loy g‘ishtlardan qurilgan, yuqori qismi yog‘och panjaralar bilan mustahkamlangan. Arxeolog G. Gutlyyev ushbu yodgorlikda ilmiy tadqiqotlar olib borib, qal’aning erta o‘rta asrlarda qurilganini va o‘rta asrlar oxirigacha bir necha bor ta’mirlanganini qayd etdi. Qal’a devorlarida o‘rta asr me’morchilik usullari qo‘llanilgan.

Yodgorlikning kelib chiqishi haqida xalq rivoyatlari mavjud. Ulardan birida shunday deyilgan:

Qadimda bir mamlakat hukmdori qo‘shni davlat hukmdorining qiziga oshiq bo‘ladi. Ammo uni ololmaydi. Daryoning qirg‘og‘ida hukmdor shunday deydi: «Qizingni bermasang, mana bu mening qal’am», va daryoga to‘siq quradi. Pastroq oqimdagi aholiga suv yetmay qoladi. Hukmdor e’lon qiladi: «Kim to‘siqni ochsa, unga boyligimning yarmini beraman». Ko‘plab jasur yigitlar urinib ko‘rgan, ammo uddalay olmadi.

Bir kuni qashshoqning qizi, qurg‘oqchilikdan aziyat chekib, hukmdorga keladi va deydi:

— Men bu ishga urinaman.

Hukmdor hayron bo‘ladi:

— Qahramon yigitlar uddalay olmagan ishni sen qanday qilasan?

Qiz yordam bilan uddalashiga ishontiradi. Unga kerakli narsalar beriladi. U daryoga borish uchun otlar so‘rab, yo‘l bo‘ylab ularni ketma-ket qo‘yib boradi. Qiz qo‘shni davlatga yetib borib, hiyla bilan to‘siqni ochadi va otlarga ketma-ket minib qaytadi, dushman qo‘shinlaridan qochib. Shu tariqa u o‘z mamlakatiga suv olib keladi.

Hukmdor va’da qilgan boylikni berishni istaydi, lekin qiz olmaydi. Shunda hukmdor deydi:

— Agar boylikni olmasang, sen uchun bir saroy quraman. Mana, bu saroy senga tegishli bo‘lsin.

Shundan beri bu qal’a jasur qizning qal’asi sifatida saqlanib qolgan.

Hozirda qadimgi qal’a davlat tomonidan muhofaza qilinadi. Qazish ishlari o'tmish sirlari bilan tanishishga yordam beradi. Ilmiy-tadqiqot ishlari kelajakda davom ettiriladi.