Turkmaniston va Xitoy: cho‘llashishga qarshi innovatsion yechimlar

Turkmaniston Cho‘llar, O‘simliklar va Hayvonot Dunyo Milliy Instituti (ÇÖHDMI) va Xitoyning Sinçziang Ekologiya va Geografiya Instituti (Xitoy Fanlar Akademiyasi) “Bir kamar, bir yo‘l” tashabbusi doirasida ilmiy almashinuvni kuchaytirdi. Hamkorlikning asosiy yo‘nalishlaridan biri — Xitoyning eng katta cho‘li Takla-Makan cho‘lida transport infratuzilmasini himoya qilish bo‘yicha noyob tajribalarni o‘rganish.

Turkman olimlari e’tibor markazida — dunyodagi eng uzun cho‘l avtomobil yo‘li bo‘ylab 562 km davom etuvchi, 3 ming gektardan ortiq maydonni egallagan sun’iy o‘rmon maydoni turadi.

Ushbu noyob ekotizimda 20 million quruqlikka chidamli o‘simlik mavjud bo‘lib, yo‘lni siljiydigan qumlardan himoya qiladi. “Yashil kamar”ning barqarorligini ta’minlash uchun 108 ta mineral suv ishlatadigan elektr quvvatli quduqlar faoliyat yuritadi.

Loyihaning yutuqlari nafaqat xalqaro muhandislik mukofotlari bilan, balki bio-muvofiqlik tiklanishi bilan ham tasdiqlanadi — sun’iy o‘rmon endi hayvonlarga maskan bo‘lmoqda. Maxsus qiziqish uyg‘otadigan texnologiya — “cho‘l jensheni” (Cistanche) yetishtirish, u saxaul ildizlarida muvaffaqiyatli o‘sadi.

Takla-Makan cho‘lining tabiiy sharoitlari ko‘p jihatdan Qorag‘umga o‘xshaydi — ikkala cho‘l ham keskin kontinental iqlim, siljiydigan qumlar va suv tanqisligi bilan xarakterlanadi. Davlatlararo tajriba almashish strategik ahamiyatga ega, chunki Turkmaniston tarixan cho‘l o‘rganish markazi sifatida tanilgan.

ÇÖHÖDMI bazasida o‘nlab yillar davomida yer degradatsiyasiga qarshi usullar sinovdan o‘tkazildi va keyinchalik Afrika hamda Osiyo mamlakatlarida joriy qilindi. Bugungi kunda mamlakatning ilmiy salohiyati eksperimental maydonlarni muvaffaqiyatli rivojlantirish imkonini beradi; masalan, Markaziy Qorag‘umda iqlim sharoitlariga qaramay mańyz (pistachio) o‘rmonlari mavjud.

Ikki tomonlama hamkorlikning rivojlanishi Aşgabadda iqlim o‘zgarishi bilan bog‘liq texnologiyalar bo‘yicha BMT mintaqaviy markazini yaratish tashabbusining ahamiyatini ko‘rsatadi. Turkman olimlarining sa’y-harakatlarini Xitoy hamkorlarining texnologik yutuqlari bilan birlashtirish, zarur hududlarni mahsuldor ekotizimlarga aylantirishda yangi imkoniyatlarni ochadi va mintaqada ekologik xavfsizlik hamda barqaror rivojlanishni ta’minlaydi.