Qozog‘iston, O‘zbekiston, Turkmaniston, Qirg‘iziston va Tojikiston davlatlarini birlashtirgan mintaqaning umumiy iqtisodiy qudrati, aholisi, tabiiy resurslari va transport-logistika imkoniyatlari uning xalqaro ahamiyatini oshirmoqda.

Keltirilgan ma’lumotlarga ko‘ra, beshta mamlakatning umumiy ichki mahsuloti umumiy miqdori taxminan 543 milliard dollarga yetadi. Mintaqa aholisi esa 83,6 milliondan ortiq bo‘lib, 2026-yilgi joriy baholashlarda bu ko‘rsatkich 84–85 million kishiga yaqinlashmoqda. Shuningdek, Markaziy Osiyo mamlakatlarida jamlangan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmi taxminan 220,5 milliard dollar deb baholanmoqda.

Qozog‘iston — mintaqaning asosiy iqtisodiy kuchi

Markaziy Osiyoning iqtisodiy tuzilmasida Qozog‘iston alohida katta ulush egallaydi. Mamlakatga taxminan 306 milliard dollarlik YaIM to‘g‘ri keladi. Bu mintaqa umumiy iqtisodiyotining taxminan 56 foiziga tengdir.

Qozog‘iston mintaqa eksportida ham yetakchi o‘rinni egallaydi. Markaziy Osiyoning umumiy eksporti hajmi taxminan 139 milliard dollar bo‘lib, uning uchdan ikki qismiga yaqini Qozog‘iston hissasiga to‘g‘ri keladi.

To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar jamlangan hajmi bo‘yicha ham Qozog‘iston yetakchilikni saqlab qolmoqda. Mamlakatga tegishli ko‘rsatkich taxminan 151 milliard dollar bo‘lib, bu mintaqa umumiy ko‘rsatkichining 69 foiziga yaqinini tashkil etadi.

Qozog‘istonning moliyaviy barqarorligi ham mintaqada eng yuqori darajada baholanmoqda. 2026-yil avgust oyida S&P Global Ratings mamlakatning uzoq muddatli kredit reytingini BBB darajasigacha oshirdi. Shunday qilib, Qozog‘iston Markaziy Osiyoda investitsiya darajasidagi kredit reytingiga ega bo‘lgan yagona davlat bo‘lib qolmoqda.

Mamlakatda xalqaro zaxiralar va davlat fondlarining mavjudligi ham muhim moliyaviy buferni yaratadi. Keltirilgan ma’lumotlarga ko‘ra, zaxiralar va tegishli davlat fondlari davlat tashqi qarzini taxminan 3,8 baravar yopishi mumkin.

Shunga qaramay, Qozog‘iston oldida iqtisodiyotni neft, gaz va metallarga bo‘lgan qaramlikdan chiqarish, ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish va yuqori qo‘shilgan qiymatli tarmoqlar ulushini oshirish kabi vazifalar turibdi.

O‘zbekiston — yuqori sur’atli o‘sishning asosiy markazlaridan biri

O‘zbekiston Markaziy Osiyoning ikkinchi yirik iqtisodiyotidir. Mamlakatda YaIM hajmi taxminan 147 milliard dollar bo‘lib, mintaqa umumiy iqtisodiyotidagi ulushi 27 foizga yaqinlashmoqda.

O‘zbekiston aholi soni bo‘yicha ham mintaqaning yetakchi davlatidir. 2026-yilgi baholashlarga ko‘ra, mamlakat aholisi 37 million kishiga yaqinlashmoqda. Aholining ko‘p qismi yoshlardan iborat bo‘lishi mehnat bozori, ichki iste’mol va yangi tadbirkorlik imkoniyatlari uchun ulkan imkoniyat yaratadi.

So‘nggi yillarda mamlakatda iqtisodiy islohotlar, xususiylashtirish va sanoatlashtirishning kuchayishi xorijiy investitsiyalarning ortishiga sharoit yaratmoqda. Shu sababli O‘zbekiston yangi investitsiyalar uchun Markaziy Osiyoning eng faol bozorlaridan biri sifatida tavsiflanadi.

Xalqaro Valyuta Fondining prognoziga ko‘ra, O‘zbekistonning 2026-yildagi iqtisodiy o‘sishi 6,8 foizga, Yevroosiyo taraqqiyot bankining baholashiga ko‘ra esa 7,9 foizga yetishi mumkin.

Turkmaniston — energetika quvvatiga tayanadigan iqtisodiyot

Turkmanistonning YaIM keltirilgan ma’lumotlarga ko‘ra, taxminan 50 milliard dollar miqdorida bo‘lib, bu Markaziy Osiyo umumiy iqtisodiyotining 9 foiziga yaqinini tashkil etadi.

Mamlakatda yirik hajmdagi tabiiy gaz zaxiralarining mavjudligi Turkmaniston iqtisodiy qudratining asosiy manbalaridan biridir. Energetika sohasi eksport daromadlari va tashqi iqtisodiy aloqalarning muhim qismini ta’minlaydi.

Shu bilan bir vaqtda iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, qayta ishlovchi ishlab chiqarishlarni kengaytirish va tabiiy resurslardan boshqa tarmoqlarning iqtisodiyotdagi ulushini yuqoriga ko‘tarish uzoq muddatli o‘sishning asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qolmoqda.

Qirg‘iziston — yuqori o‘sish sur’atlariga erishishi kutilayotgan mamlakat

Qirg‘izistonning YaIM taxminan 23 milliard dollar bo‘lib, mintaqa umumiy iqtisodiyotining 4 foiziga yaqinini tashkil qiladi.

Mamlakatda kichik va o‘rta tadbirkorlik, tog‘-kon sanoati va chet elda ishlayotgan fuqarolarning pul o‘tkazmalarining iqtisodiyotdagi o‘rni ulkan. Shuningdek, gidroenergetika sohasi kelgusidagi o‘sish uchun muhim imkoniyatlardan biri sifatida namoyon bo‘ladi.

2026-yil uchun o‘sish prognozlari Qirg‘iziston iqtisodiyotining yuqori sur’at bilan o‘sishi kutilayotganini ko‘rsatmoqda. Yevroosiyo taraqqiyot banki mamlakat o‘sishini 10,2 foiz darajasida taxmin qilmoqda. Xalqaro Valyuta Fondining prognozi esa 6,1 foiz atrofidadir.

Tojikiston — gidroenergetika va tog‘-kon imkoniyatlari

Tojikistonning YaIM taxminan 18 milliard dollar bo‘lib, mintaqadagi ulushi 3 foizga yaqindir.

Mamlakatda gidroenergetika uchun ulkan imkoniyatlar bor. Shundan tashqari, qishloq xo‘jaligi, tog‘-kon sanoati va qo‘shni davlatlar bilan savdo aloqalari iqtisodiy o‘sishning muhim yo‘nalishlari hisoblanadi.

Yevroosiyo taraqqiyot bankining prognoziga ko‘ra, Tojikistonning 2026-yilda iqtisodiy o‘sishi 8,3 foizga yetishi mumkin. Xalqaro Valyuta Fondi esa o‘sishning 6 foiz atrofida bo‘lishini kutmoqda.

Markaziy Osiyoning iqtisodiy tuzilmasi

Davlat

YaIM

Mintaqadagi ulushi

Asosiy iqtisodiy yo‘nalish

Qozog‘iston

≈306 mlrd $

≈56%

Neft-gaz, metallurgiya, eksport, investitsiya

O‘zbekiston

≈147 mlrd $

≈27%

Sanoat, xizmatlar, investitsiya, ichki bozor

Turkmaniston

≈50 mlrd $

≈9%

Tabiiy gaz va energetika

Qirg‘iziston

≈23 mlrd $

≈4%

Gidroenergetika, tog‘-kon, tadbirkorlik

Tojikiston

≈18 mlrd $

≈3%

Gidroenergetika, qishloq xo‘jaligi, tog‘-kon

Bu ko‘rsatkichlardan ko‘rinib turibdiki, Qozog‘iston, O‘zbekiston va Turkmaniston birgalikda Markaziy Osiyo YaIMining 90 foizidan ko‘prog‘ini tashkil qiladi. Shunday qilib, bu uch davlat mintaqa iqtisodiy tuzilmasida asosiy o‘rinni egallaydi.

Investitsiyalar bo‘yicha vaziyat

Markaziy Osiyoda jamlangan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmi taxminan 220,5 milliard dollar deb baholanmoqda. Uning asosiy qismi Qozog‘iston hissasiga to‘g‘ri keladi.

Eng yangi UNCTAD ma’lumotlarida 2025-yil oxiriga kelib mintaqaning jamlangan xorijiy investitsiyalar hajmi 235,5 milliard dollargacha ko‘tarilgani ko‘rsatilgan. Bu o‘sish Markaziy Osiyoning xalqaro investitsiyalar uchun ahamiyati tobora ortib borayotganini ko‘rsatadi.

Qozog‘iston investitsiyalar jamlangan hajmi bo‘yicha oldinda borayotgan bo‘lsa, O‘zbekiston yangi investitsiyalar o‘sish sur’ati bo‘yicha alohida ajralib turadi. Bu holat uning iqtisodiy islohotlari va yangi ishlab chiqarish loyihalari bilan bog‘liqdir.

2026-yilda iqtisodiy o‘sish

Xalqaro tashkilotlarning prognozlari Markaziy Osiyo iqtisodiyoti 2026-yilda ham yuqori o‘sish sur’atini saqlab qola olishini ko‘rsatmoqda. Shunga qaramay, turli tashkilotlarning prognozlari o‘rtasida ma’lum bir farq bor.

Yevroosiyo taraqqiyot bankining optimistik prognozlariga ko‘ra, Markaziy Osiyoning umumiy iqtisodiy o‘sishi 6,5 foizdan yuqori bo‘lib, mintaqaning umumiy ichki mahsuloti 600 milliard dollardan ham o‘tib ketishi mumkin.

S&P Global Ratings Qozog‘istonning 2026-yildagi iqtisodiy o‘sishini taxminan 5,1 foiz darajasida baholaydi. Yevropaning Tiklanish va Taraqqiyot Bankining Markaziy Osiyo va Mo‘g‘uliston bo‘yicha prognozida esa 2026-yilda o‘sish o‘rtacha 5,6 foiz atrofida bo‘lishi kutilmoqda.

Prognozlar orasidagi farq investitsion faollik, infratuzilma loyihalari, qayta eksport, xomashyo bozorlaridagi narxlar va tashqi iqtisodiy tavakkalchiliklarning turlicha baholanishi bilan izohlanadi.

Mintaqa oldida turgan asosiy vazifalar

Markaziy Osiyoning iqtisodiy o‘sish imkoniyatlari bilan bir qatorda bir qator strategik masalalar ham mavjud. Avvalo, transport-logistika infratuzilmasini rivojlantirish zarur. Mintaqaning Yevropa bilan Osiyo o‘rtasida joylashuvi O‘rta yo‘lak imkoniyatlaridan yanada samarali foydalanishga sharoit yaratadi.

Ikkinchi muhim yo‘nalish — suv resurslaridan oqilona foydalanish va iqlim o‘zgarishi ta’siriga qarshi kurashishdir. Suv va yer resurslarini samarali boshqarish qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat xavfsizligining kelajagi uchun alohida ahamiyatga ega.

Uchinchi yo‘nalish esa mintaqaviy iqtisodiy integratsiyani kuchaytirishdir. Markaziy Osiyo mamlakatlari o‘rtasida savdoni oshirish, transport koridori va yo‘laklarini rivojlantirish, bojxona amaliyotlarini yengillashtirish va ishlab chiqarish kooperatsiyasini kengaytirish tashqi iqtisodiy tavakkalchiliklarni kamaytirishga imkon berishi mumkin.

Umuman olganda, 2026-yilda Markaziy Osiyo iqtisodiy qudrati, tabiiy resurslari, ko‘p sonli aholisi va strategik geografik joylashuvi bilan jahon iqtisodiyotida mustaqil muhim markaz sifatida shakllanmoqda. Qozog‘iston mintaqaning iqtisodiy va moliyaviy tayanchi sifatida namoyon bo‘layotgan bo‘lsa, O‘zbekiston o‘sish sur’ati va investitsion faolligi bilan ajralib turadi. Turkmaniston energetika quvvati, Qirg‘iziston va Tojikiston esa gidroenergetika, tog‘-kon va boshqa tabiiy imkoniyatlari bilan mintaqaning umumiy iqtisodiy salohiyatini kuchaytirmoqda.

Kelgusi o‘sishning asosiy sharti esa mamlakatlarning o‘z iqtisodiyotlarini diversifikatsiya qilishi, investitsiya imkoniyatlarini kengaytirishi, mintaqaviy hamkorlikni kuchaytirishi va transport, suv hamda ekologiya masalalarini birgalikda hal etishi bilan bog‘liq bo‘ladi.