Fuqarolar o‘rtasida «deportatsiya» va «cheklov» tushunchalari ba’zi holatlarda bir ma’noda qo‘llaniladi. Biroq huquqiy nuqtai nazardan ularning maqsadi va qo‘llanilish shartlari bir-biridan farq qiladi.

Jumladan, Turkmaniston fuqarosiga Turkmanistonga kirish uchun deportatsiya belgilanmaydi. Cheklov esa fuqaroning Turkmaniston hududidan chet elga chiqishiga vaqtinchalik g‘ov yaratadigan chora hisoblanadi.

Cheklov qanday holatlarda belgilanadi? «Migratsiya to‘g‘risida»gi Turkmaniston Qonunining 30-moddasida Turkmaniston fuqarosining chet elga chiqishiga vaqtinchalik cheklov qo‘yish asoslari belgilangan. Qonunda shunday asoslarning 11 tasi ko‘rsatilgan.

Fuqaroning chet elga chiqishiga cheklov qo‘yilgani ma’lum bo‘lgan taqdirda, avvalo uning qaysi huquqiy asosga tayanishini aniqlash zarur.

Bunday vaziyatda fuqaro Turkmaniston Davlat migratsiya xizmatiga murojaat qilib, cheklovning sababi va huquqiy asosi haqida ma’lumot so‘rashi mumkin. Murojaat bo‘yicha beriladigan javobning ham qonun talablariga muvofiq rasmiylashtirilishi muhimdir.

«Ma’muriy tartib-taomillar to‘g‘risida»gi Turkmaniston Qonunning 27 va 30-moddalariga muvofiq, tegishli hollarda ma’muriy hujjat qabul qilinib, u fuqaroga topshirilishi kerak.

Javob xati yetarli bo‘lmagan taqdirda nima qilish kerak? Egar fuqaroning murojaatiga ma’muriy hujjat o‘rniga faqat xabarnoma yoki javob xati berilsa, fuqaro qonunda belgilangan tartibda o‘z huquqlarini himoya qilish uchun sudga murojaat qilishi mumkin.

Bunday vaziyatda Ko‘petdog‘ tuman sudiga «Majburiyatni bajarish to‘g‘risida»gi da’vo arizasi bilan murojaat qilinishi mumkin. Sud tegishli asoslar bo‘lgan taqdirda Turkmaniston Davlat migratsiya xizmatini ma’muriy hujjat qabul qilishga majburlashi mumkin.

Huquqiy amaliyotda shunga o‘xshash sud qarorlari mavjudligi ham ta’kidlanadi.

Ma’muriy hujjat qabul qilinib, fuqaroga topshirilgandan so‘ng, agar u hujjat bilan rozi bo‘lmasa, «Ma’muriy tartib-taomillar to‘g‘risida»gi Turkmaniston Qonunida nazarda tutilgan tartibda sudga murojaat qilib, ma’muriy hujjat ustidan shikoyat qilishi mumkin.

Deportatsiya bekor qilinsa, cheklov ham olib tashlanadimi? Cheklov doimiy emas, balki vaqtinchalik xususiyatga ega bo‘lgan huquqiy chora hisoblanadi.

Amaliyotda Turkmaniston fuqarosi chet elda bo‘lgan davrida deportatsiya qilingan taqdirda, o‘sha deportatsiyaning muddatidan kelib chiqib uning Turkmanistondan chet elga chiqishiga ham ma’lum muddat uchun cheklov belgilanishi mumkin.

Bu yerda muhim masala deportatsiyaning keyinchalik bekor qilinishi bilan bog‘liq holda yuzaga keladi.

Agar Turkmaniston fuqarosiga qo‘yilgan cheklov aynan chet elda belgilangan deportatsiya asosida kiritilgan bo‘lsa va o‘sha davlatning tegishli idorasi deportatsiya to‘g‘risidagi qarorni bekor qilsa, unda cheklovning bekor qilinishi uchun ham huquqiy asos paydo bo‘lishi mumkin. Chunki cheklovning belgilanishiga sabab bo‘lgan holat barham topadi.

Shunday bo‘lsa-da, cheklov tegishli ma’lumotlar tizimida avtomatik ravishda olib tashlanmasa, fuqaro Turkmaniston Davlat migratsiya xizmatiga murojaat qilib, vaziyatni qaytadan o‘rganishni va tegishli ma’muriy hujjat qabul qilinishini so‘rashi mumkin.

Fuqaro ma’muriy hujjatni olgandan so‘ng, u bilan kelishmagan taqdirda qonunda belgilangan tartibda sudga murojaat qilishga haqlidir.

Har bir holat alohida o‘rganilishi kerak Deportatsiya va Turkmanistondan chet elga chiqishga qo‘yiladigan cheklov bir-biriga bog‘liq bo‘lishi mumkin bo‘lsa-da, huquqiy jihatdan turli tushunchalardir. Shuning uchun ularning qaysi asosda va qanday muddatga belgilanganini aniqlash alohida ahamiyatga ega.

Jumladan, chet davlatda qo‘yilgan deportatsiyaning bekor qilinishi Turkmaniston hududidagi cheklovning ham avtomatik ravishda bekor qilinganini anglatmaydi. Cheklovning huquqiy asosini va uning amal qilayotganini tegishli idoradan aniqlash zarur.

Migratsiya, deportatsiya yoki chet elga chiqishga qo‘yilgan cheklovning bekor qilinishi bilan bog‘liq holatlar fuqaroning huquqiy holatiga bevosita ta’sir etishi sababli, har bir masala alohida tartibda o‘rganilishi lozim.

Bunday vaziyatlarda huquqiy yordamga ehtiyoj tug‘ilgan holatda, migratsiya masalalari bo‘yicha tegishli malaka va tajribaga ega bo‘lgan advokatga yoki huquqiy maslahatchiga murojaat qilish tavsiya etiladi.