Yer yuzidagi ob-havo va iqlim tizimlarida yuz berayotgan o‘zgarishlar turli hududlarda tabiiy ofatlarning tez-tez sodir bo‘lishi va ularning oqibatlari kuchayishida namoyon bo‘lmoqda. Olimlarning «2026-yilda iqlim holati: muammolar va imkoniyatlar» nomli hisobotida ta’kidlanganidek, bu vaziyat nafaqat kelajak uchun ogohlantirish, balki bugungi kunning dolzarb muammolaridan biri hamdir.

BioScience ilmiy jurnalida chop etilgan hisobotda issiqxona gazlari chiqindilaridagi o‘zgarishlar, haroratning ko‘tarilishi, qutb hududlari va Grenlandiyada muzlarning erishi, dengiz sathining ko‘tarilishi, o‘rmon yong‘inlari hamda qurolli to‘qnashuvlarning atrof-muhitga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, 2025-yil sentabridan 2026-yil yozigacha dunyoning turli hududlarida sodir bo‘lgan keskin ob-havo hodisalariga alohida e’tibor qaratilgan.

Suv toshqinlari va tropik bo‘ronlar

2025-yil sentabr oyida Indoneziyaning Bali orolida so‘nggi o‘n yildan ortiq vaqt ichidagi eng kuchli suv toshqinlaridan biri yuz berdi. Tabiiy ofat oqibatida kamida 17 kishi halok bo‘ldi.

Shu oyda «Ragasa» to‘foni Janubi-Sharqiy Osiyo va Xitoyning janubiy hududlarida suv toshqinlari hamda ko‘chkilarga sabab bo‘ldi. Ma’lumotlarga ko‘ra, tabiiy ofat kamida 40 kishining hayotiga zomin bo‘lgan, iqtisodiy zarar esa 2,86 milliard dollardan oshgan.

2025-yil oktabr oyida Karib dengizi mintaqasida beshinchi toifadagi «Melissa» dovuli katta vayronagarchiliklarga olib keldi. Uning shamol tezligi Atlantika havzasi uchun rekord darajaga yetdi. Dovul oqibatida, asosan, Yamayka va Gaitida jami 95 kishi halok bo‘ldi. Iqtisodiy yo‘qotishlar 12,2 milliard dollardan oshdi.

Noyabr oyida Indoneziyaning Sumatra orolida tropik bo‘ronlar va musson yomg‘irlari ta’sirida yirik suv toshqinlari sodir bo‘ldi. Oqibatda 708 kishi halok bo‘lgani haqida xabar berildi. Yo‘llar, qishloq xo‘jaligi yerlari va korxonalar katta zarar ko‘rdi.

Yevropa va Osiyoda kuchli yog‘ingarchiliklar

2025-yil oktabr oyida «Eymi» bo‘roni G‘arbiy va Shimoliy Yevropaga ta’sir ko‘rsatdi. Tabiiy hodisa oqibatida to‘rt kishi halok bo‘ldi, 832 mingdan ortiq elektr iste’molchisi esa elektr ta’minotidan mahrum qoldi.

Noyabr oyida Albaniya va Gretsiyada bir necha kun davom etgan kuchli yomg‘irlar suv toshqinlari va ko‘chkilarga sabab bo‘ldi. Natijada avtomobil va temiryo‘l qatnovlarida uzilishlar yuzaga keldi.

Vetnamning janubiy-markaziy qirg‘oqbo‘yi hududlarida ham kuchli yomg‘irlar katta zarar yetkazdi. Suv toshqinlari oqibatida 90 kishi halok bo‘ldi, qariyb 235 mingta turar joyni suv bosdi. Iqtisodiy zarar 341 million dollarga baholandi.

2026-yil yanvar oyida O‘rta Yer dengizi mintaqasida «Garri» sikloni uylar va korxonalarga jiddiy zarar yetkazdi. Shuningdek, siklon kema halokatiga sabab bo‘lgan bo‘lishi mumkinligi haqida xabar berildi. Mazkur hodisada 380 nafargacha odam halok bo‘lgani aytilgan.

Fevral oyida «Nils» bo‘roni G‘arbiy Yevropada transport qatnovlariga xalaqit berdi. Bir kishi halok bo‘ldi, qariyb 850 mingta xonadon elektr energiyasiz qoldi.

Amerikada suv toshqinlari va kuchli qor bo‘roni

2026-yil yanvar oyida AQSh va Kanadaning ayrim hududlarida kuchli qor bo‘roni kuzatildi. Bir necha kishi halok bo‘ldi, ko‘plab aviaqatnovlar bekor qilindi va elektr ta’minotida keng ko‘lamli uzilishlar yuz berdi.

Fevral oyida Kolumbiyada sodir bo‘lgan suv toshqinlari 18 kishining hayotiga zomin bo‘ldi. Tabiiy ofatdan 58 mingdan ortiq oila zarar ko‘rdi.

Shu oyda Braziliyaning janubi-sharqida kuchli yomg‘irlar suv toshqinlari va ko‘chkilarga sabab bo‘ldi. Natijada 73 kishi halok bo‘ldi, 5,5 mingdan ortiq odam uylarini tark etishga majbur bo‘ldi.

2026-yil aprel oyida AQShning Florida shtatida bir nechta o‘rmon yong‘inlari sodir bo‘ldi. Yong‘inlar tarqalishi ortidan mahalliy hokimiyat aholi bir qismini xavfsiz hududlarga ko‘chirish haqida ko‘rsatma berdi.

2025-yil oktabr oyida Avstraliyaning Yangi Janubiy Uels shtatida ham kuchli o‘rmon yong‘inlari kuzatildi. Olov Sidney shahri chekkalarida yashovchi aholining mol-mulkiga zarar yetkazdi va ayrim fuqarolarni uylarini tark etishga majbur qildi.

Haddan tashqari issiq ob-havo salomatlikka xavf tug‘diradi

2026-yil may oyida Hindistonning katta qismida kuchli issiq ob-havo hukm surdi. Bu holat millionlab odamlarning salomatligiga xavf tug‘dirdi. Shu davrda G‘arbiy Yevropada ham issiq havo to‘lqini qayd etildi. Kamida yetti kishi halok bo‘lgani, shifoxonalarga bemorlar haddan tashqari ko‘p murojaat qilgani va elektr tizimlarida muammolar yuzaga kelgani haqida xabar berildi.

Iyun oyida Yevropada uzoq davom etgan keskin issiq bilan bog‘liq qo‘shimcha o‘limlar soni taxminan 14 mingga yetgani baholandi. Shu bilan birga, Antarktidadagi meteorologiya stansiyalarida mavsum uchun odatiy ko‘rsatkichlardan ancha yuqori haroratlar qayd etildi.

2026-yil iyun–iyul oylarida AQShning sharqiy qismi va Kanadaning janubida ham kuchli issiq kuzatildi. U kuchli bo‘ronlar va elektr ta’minotidagi uzilishlar bilan birga kechdi. Ushbu vaziyat taxminan 50 million kishiga ta’sir ko‘rsatgani qayd etilgan.

Iqlim o‘zgarishiga qarshi kurash muhim vazifa bo‘lib qolmoqda

Olimlar hisobotida keltirilgan voqealar suv toshqinlari, dovullar, o‘rmon yong‘inlari va keskin issiq dunyoning turli hududlarida insonlar hayotiga hamda iqtisodiyotga katta zarar yetkazishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Iqlim o‘zgarishining oqibatlarini kamaytirish uchun issiqxona gazlari chiqindilarini cheklash, ekologik barqaror texnologiyalarni rivojlantirish, o‘rmonlarni muhofaza qilish va tabiiy ofatlarga oldindan tayyorgarlik ko‘rish muhim choralar hisoblanadi. Erta ogohlantirish tizimlarini takomillashtirish va aholi xavfsizligini ta’minlash ham tabiiy ofatlar yetkazadigan zararni kamaytirishga yordam berishi mumkin.