Og‘ir yukli transport vositalari uchun qoidalar: Bilish lozim bo‘lgan asosiy talablar

Zamonaviy yuqori tezlikdagi avtomagistrallarning faol qurilib foydalanishga topshirilishi Turkmanistonning iqtisodiy va logistik salohiyatini yangi bosqichga ko‘tarmoqda. Uzunligi 600 kilometrga yetadigan, kengligi 34,5 metr bo‘lgan «Ashxobod — Turkmanobod» yuqori tezlikdagi avtomagistrali buning yaqqol isbotidir. Raqamli nazorat va intellektual tizimlar bilan jihozlangan ushbu zamonaviy yo‘llarning o‘nlab yillar davomida uzluksiz xizmat ko‘rsatishini ta’minlash uchun esa, ularni ortiqcha yuklardan himoya qilish va yo‘l qoplamasini asrab-avaylash hozirgi vaqtda davlat miqyosidagi muhim vazifalardan biri sifatida belgilangan.

Mamlakatimizda xalqaro standartlarga javob beradigan yangi yo‘llarning uzoq muddatli va barqaror foydalanilishini ta’minlash maqsadida, og‘ir yukli hamda yirik o‘lchamli transport vositalarining harakatini tartibga soluvchi qat’iy qoidalar va aniq talablar amal qilmoqda.

Yo‘l logistikasining huquqiy poydevori

Yurt hududidagi barcha yo‘l munosabatlari va ularni muhofaza qilish mexanizmlari «Avtomobil yo‘llari va yo‘l faoliyati to‘g‘risida»gi Turkmaniston Qonuni asosida tartibga solinadi. 2013-yilda qabul qilingan va davr talablariga muvofiq izchil takomillashtirib borilayotgan ushbu hujjat yo‘l infratuzilmasi elementlarini himoya qilishning huquqiy asoslarini kafolatlaydi.

Yo‘l jihozlarining ajralmas qismi sifatida nafaqat yo‘l belgilari yoki chiziqlari, balki belgilangan qoidalarning og‘ishmay bajarilishini nazorat qiluvchi zamonaviy avtomatlashtirilgan vazn va o‘lcham nazorat punktlari ham xizmat ko‘rsatmoqda.

Yuk transporti uchun amal qiladigan vazn me’yorlari

Yo‘l qoplamasining muddatidan oldin eskrishi va shikastlanishining oldini olish maqsadida transport vositalarining umumiy vazni va o‘qlarga tushadigan og‘irlik bo‘yicha aniq cheklovlar belgilangan. Yo‘lning turiga qarab ruxsatnomasiz o‘tishi mumkin bo‘lgan maksimal vazn o‘lchovlari quyidagilardan iborat:

• I—III darajali asosiy yo‘llar va yangi magistrallar uchun:
  • Umumiy vazn: 36 tonnadan ko‘p bo‘lmasligi kerak;
  • Bitta o‘qqa tushadigan og‘irlik: 10 tonnadan ko‘p bo‘lmasligi kerak;
  • Ikkita o‘qqa tushadigan og‘irlik (qo‘shaloq o‘q): 16 tonnadan ko‘p bo‘lmasligi kerak;
  • Uchta o‘qqa tushadigan og‘irlik: 22 tonnadan ko‘p bo‘lmasligi kerak.
• IV—V darajali yo‘llar uchun:
  • Bitta o‘qqa tushadigan og‘irlik: 6 tonnadan ko‘p bo‘lmasligi kerak;
  • Ikkita o‘qqa tushadigan og‘irlik: 10 tonnadan ko‘p bo‘lmasligi kerak;
  • Uchta o‘qqa tushadigan og‘irlik: 13 tonnadan ko‘p bo‘lmasligi kerak.

Agarda transportning umumiy vazni yoki o‘qlariga tushayotgan og‘irlik me’yordan yuqori bo‘lsa, u majburiy tartibda vazn nazoratidan o‘tkaziladi.

Yirik o‘lchamli transport vositalarining o‘lcham cheklovlari

Harakatlanish vaqtida xavfsizlikni ta’minlash maqsadida, quyidagi o‘lchamlardan katta bo‘lgan transport vositalari yirik o‘lchamli deb hisoblanadi va ularning harakati alohida nazoratni talab qiladi:

• Balandligi (yuk bilan birga): 4 metrdan yuqori;
• Kengligi: 2,5 metrdan keng;
• Avtopoezd uzunligi: Bitta tirkama bo‘lgan taqdirda 20 metrdan, ikkita yoki undan ortiq tirkama bo‘lsa 24 metrdan uzun;
• Yukning orqa tomonga chiqib turishi: 2 metrdan ko‘p.

Tashuvlarni amalga oshirish tartibi va moliyaviy mexanizm

Og‘ir yukli va yirik o‘lchamli transport vositalarining yo‘llarda harakatlanishi faqat oldindan beriladigan maxsus ruxsatnoma asosidagina mumkindir. Ushbu hujjat aniq bir yo‘nalish bo‘yicha, belgilangan vaqt oralig‘ida va faqat bir martalik o‘tish uchun mo‘ljallangan.

Harakatlanishning asosiy shartlari va talablari:

• Vaqt cheklovi: Yo‘llarda transport oqimi eng yuqori bo‘lgan (pik) vaqtlarda og‘ir texnikalarning asosiy magistrallarga kirishiga ruxsat berilmaydi.
• Tezlik cheklovi: Xavfsizlikni to‘liq ta’minlash maqsadida, transport vositasining tavsiya etilgan maksimal tezligi ruxsatnomada alohida ko‘rsatiladi.
• Moliyaviy javobgarlik: Og‘ir yukli transport vositalarining o‘tishi uchun maxsus yig‘imlar undiriladi va ushbu mablag‘lar to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘l infratuzilmasini zamonaviy holatda saqlashga yo‘naltiriladi. Yo‘l qoplamasiga yetkazilgan haqiqiy zararni qoplash mexanizmi ham amal qiladi.
• Informativ va muhandislik yordami: Yirik o‘lchamli yuklarni tashish uchun yo‘lning ba’zi qismlarini kuchaytirish yoki vaqtincha himoya vositalarini olib tashlash kabi qo‘shimcha texnik ishlar talab etilsa, ushbu choralar oldindan kelishilib, butunlay tashuvchi tomonidan ta’minlanadi.

Hozirgi vaqtda belgilangan yo‘nalishlar, tezlik me’yorlari va vazn o‘lchovlarining to‘liq bajarilishi tegishli davlat xizmatlari tomonidan muntazam ravishda nazorat qilinmoqda. Ushbu qoidalarga rioya etilishi nafaqat yo‘llarni muhofaza qiladi, balki logistika kompaniyalarining ham uzluksiz va barqaror ishlashiga sharoit yaratadi.

Yuqori texnologiyali va keng magistrallar xalqimiz farovonligi hamda mamlakatimiz iqtisodiy barqarorligi uchun qurilmoqda. Davlat tomonidan barpo etilgan ushbu ulkan infratuzilmani asrab-avaylash va undan ehtiyotkorlik bilan foydalanish har bir fuqaroning hamda tegishli idora va korxonalarning mas’uliyatli yondashuviga bog‘liqdir.

(Ko‘rsatib o‘tilgan me’yoriy-huquqiy baza va Qonunlar haqida yanada batafsil ma’lumot olishni istovchilar Turkmaniston Adliya vazirligining rasmiy saytidagi «Huquqiy axborotlar markazi» bo‘limidan foydalanishlari mumkin).