Qandli diabetning so‘nggi asrimi?
Tibbiyot olami qandli diabet darmonida yangi bir davr ostonasida turibdi. Ko‘p yillar davomida faqat insulin inyeksiyalari va qat’iy parhez orqali nazoratda ushlab turilgan ushbu surunkali kasallik, endilikda regenerativ tibbiyot tomonidan tubdan o‘zgartirilishi mumkin. Xitoy va G‘arb mamlakatlarining yetakchi ilmiy-tadqiqot markazlari tomonidan ildiz hujayralari (o‘zak hujayralar) bo‘yicha o‘tkazilgan sinovlar, kelajakda bu kasallikni butunlay yengish mumkinligini ko‘rsatmoqda.
Biroq, bu ilmiy yangilikning ortida nimalar yotibdi va biz qachon ommaviy davolash haqida gapira olamiz?
Yangi davolash usulining asosiy maqsadi va erishilgan natijalar Ildiz hujayralari orqali davolashning asosiy maqsadi — organizmning o‘zida insulin ishlab chiqarish qobiliyatini qayta tiklashdir. Kasallik jarayonida me’da osti bezining shikastlangan beta-hujayralari o‘z funksiyasini yo‘qotadi. O‘tkazilgan dastlabki klinik sinovlar qandli diabetning og‘ir shakllaridan aziyat chekuvchi ayrim bemorlarda ildiz hujayralari ko‘chirib o‘tkazilgandan so‘ng, qondagi shakar miqdori me’yorlashganini va sun’iy insulinga bo‘lgan ehtiyoj sezilarli darajada kamayganini ko‘rsatdi.
Bunga qaramay, ilm-fan dunyosi ushbu yutuqlarga ehtiyotkorlik bilan yondashmoqda. Mutaxassislar hozirgi vaqtda uchta asosiy to‘siq ustida ishlamoqdalar:
- Immun tizimining qarshiligi: Qandli diabetning 1-turi bo‘lganda organizmning o‘z immun tizimi yangi ko‘chirilgan hujayralarni “dushman” sifatida qabul qilib, ularni yo‘q qilishga urinadi. Olimlar ushbu hujayralarni himoya qiladigan maxsus mikro-kapsulalar o‘ylab topish ustida ish olib bormoqdalar.
- Xavfsizlik va barqarorlik: Ildiz hujayralarining organizmda qancha vaqt faolligini saqlab qolishi va ularning kelajakda istalmagan o‘smalarni (shish kasalliklarini) keltirib chiqarmasligi hali to‘liq isbotlangani yo‘q.
- Hamyonboplik: Ushbu davolash usuli hozirgi vaqtda faqat laboratoriya sharoitida va juda qimmat loyihalar doirasida amalga oshirilmoqda. Uni dunyodagi millionlab bemorlar uchun ommaviy va hamyonbop mahsulot darajasiga keltirish ko‘p yillik mehnatni talap etadi.
Ekspertlarning xulosasi: Hozirgi kunda “qandli diabet butunlay yengildi” deyishga hali erta. Ammo bu izlanishlar, kasallikning faqatgina alomatlarini yo‘qotish emas, balki uni tubdan davolash yo‘lida so‘nggi 50 yilda tashlangan eng buyuk ilmiy qadamdir.
Bugungi kun uchun ildiz hujayralari tayyor dori vositasi emas, balki kelajakka bo‘lgan eng katta va real umidimizdir. Bemorlar uchun esa hozirgi vaqtda eng ishonchli usul — shifokor nazorati, to‘g‘ri ovqatlanish va an’anaviy texnologik vositalardan (glyukometrlar va insulin pompalari) foydalanishni davom ettirishdir.
