Milli terbiýe, döwrebap nesil

1. Türkmen däp-dessurlarynda çaga terbiýesi

Türkmen halkynda çaga dünýä inende başlap oňa aýratyn üns berilýär. Bu döwürden başlap terbiýeçilik işlerine jemgyýetiň ähli gatlaklary gatnaşýar: ene, ata, mämmi, kaka, agalar, garrylar...

a) Ene-atalaryň roly

Ene — ilkinji mugallym, ata — görelde bolup çykyş edýär. Ene çaga mylakatly, mähirli we sabyrly bolmagy öwredýän bolsa, ata ony edermenlige, halal zähmete we jogapkärçilige ugrukdyrýar.

b) Ahlak we edep ýörelgeleri

Türkmen terbiýesinde “uly-gat respect”, “gäwher söz”, “namys” ýaly düşünjeler çaga kiçiliginden öwredilýär. “Ýaş kesekiňe söz berme”, “ululara ýer ber”, “el salma, dil degirme” ýaly ýörelgeler nesilleriň beýnilerine ornaşýar.

c) Halk döredijiliginiň orny

Ertikler, nakyllar, tapmaçalar, dessanlar hem çaga terbiýesinde uly ähmiýete eýedir. Olar arkaly çaganyň dünýä garaýşy, baýyr düşünjesi we pikirleniş ukyby ösdürilýär.

2. Döwrebap pedagogiki usullar bilen sazlaşyk

Häzirki zaman jemgyýeti çaganyň diňe bir ahlak taýdan däl, eýsem intellektual, döredijilik we tehnologik taýdan hem ösüşini talap edýär.

a) Okuw merkezleriniň we mekdepleriň roly

Türkmenistanda mekdep we çagalar baglarynda döwrebap okuw meýilnamalary ornaşdyrylyp, täze tehnologiýalar (kompýuter sapaklary, interaktiw usullar) bilen çaga terbiýesi ösdürilýär. Pedagoglar diňe sapak bermek bilen çäklenmän, çaga jemgyýetde öz ornuny tapmaga hem kömek edýärler.

b) Dilleriň öwredilmegi

Häzirki wagtda çagalaryň iňlis, rus we beýleki daşary ýurt dillerini öwrenmegi hem terbiýäniň bir bölegi hökmünde garalýar. Bu olaryň dünýä bilen aýakdaş ösmegine ýardam edýär.

c) Psihologik terbiýe

Çaganyň şahsyýetini tanamak, onuň zehinini anyklamak, ruhy durnuklylygyny ösdürmek üçin psihologik goldaw hyzmatlarynyň orny artýar. Ene-atalar bilen pedagoglaryň hyzmatdaşlygy bu babatda aýratyn möhümdir.

3. Türkmen maşgalasynda terbiýe gatnaşyklary

a) Köpmilletli maşgala gatnaşyklary

Türkmen maşgalasy adatça köp çagaly bolup, agzybirlik, birek-birege hormat goýmak ýaly ýörelgeler bilen tapawutlanýar. Uly dogan kiçä görelde, kiçi bolsa ululary sylamak bilen terbiýelenýär.

b) Ters täsirlerden goramak

Çaganyň terbiýesinde onuň töweregindäki maglumat çeşmeleri (internet, telewideniýe, sosial media) gözegçilikde saklanýar. Ene-atalar çagalaryny ahlak taýdan ters täsirlerden goramak üçin köpçülikleýin çärelerde, sport we sungat çärelerinde işjeň gatnaşdyrýarlar.

c) Milli baýramçylyklar bilen baglanyşyk

Nowruz, Garaşsyzlyk güni, Bitaraplyk güni ýaly baýramçylyklar çagalarda watançylyk duýgusyny, jemgyýetçilik jogapkärçiligini ösdürmek üçin peýdalanylýar.

4. Wagt bilen utgaşykly terbiýe

Zaman üýtgeýär, ýaşlaryň dünýägaraýşy, gyzyklanmalary, kommunikasiýa serişdeleri täzeçe ugra eýe bolýar. Türkmenistanda çagany terbiýelemekde öňdebaryjy sanly serişdeler, onlaýn sapaklar, interaktiw okuw çäreleri hem giňden ulanylýar. Munuň bilen birlikde, milli ýörelgeler ýitirilmän, döwrebap pikir bilen utgaşdyrylýar.

5. Terbiýäniň esasy ýörelgeleri

Türkmenistanda çagany terbiýelemekde şu aşakdaky ýörelgeler esasy orun eýeleýär:

• Söýgi we mähir bilen terbiýelemek

• Düzgün-tertibi öwretmek

• Käre we halal zähmete höweslendirmek

• Watana we halkyna wepaly bolmak

• Öz ene diline we milliligine buýsanmak

• Okuwa, bilime we bilim almaga höwes döretmek

Türkmenistanda çagany terbiýelemek gadymdan bäri ruhy gymmatlyklara, ahlak taýdan tämizlige we jemgyýetçilik taýdan jogapkärçilige esaslanýar. Häzirki wagtda bu ýörelgeler döwrebap bilim we psihologiýa bilen sazlaşdyrylýar. Çaganyň şahsyýet hökmünde ösmegi, jemgyýetde orun tapmagy we dünýä derejesindäki bäsdeşlige taýýarlykly bolmagy üçin terbiýe jemgyýetiň ähli gatlaklarynyň borjudyr.