Tebigat we jogapkärçilik: Araly halas etmekde täze tapgyr başlanýar
Gazagystanyň paýtagty Astana şäherinde, Prezident Kasym-Žomart Tokaýewiň başlyklyk etmeginde Araly halas etmegiň halkara gaznasyny (AHHG) esaslandyryjy döwletleriň Baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisi geçirildi. Bu ähmiýetli sammite Türkmenistanyň, Täjigistanyň, Gyrgyzystanyň we Özbegistanyň liderleri gatnaşyp, sebitiň ekologik geljegini ara alyp maslahatlaşdylar.
Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedow öz çykyşynda häzirki wagtda dünýäde dowam edýän çylşyrymly geosyýasy ýagdaýlara garamazdan, Merkezi Aziýa üçin durmuşy ähmiýeti bolan meseleleriň ünsden düşürilmeli däldigini nygtady. Döwlet Baştutanynyň belleýşi ýaly:
- Araly halas etmek diňe bir ekologik wezipe däl, eýsem sebit döwletleriniň syýasy we ahlak borjudyr.
- Bu mesele ykdysady, maliýe we diplomatik tagallalaryň utgaşdyrylmagyny talap edýän umumy jogapkärçilikdir.
Türkmenistanyň AHHG-da başlyklyk eden ýyllarynda (2017–2019) bitiren işleri we öňe süren başlangyçlary häzirki wagtda halkara derejesinde uly goldawa eýe bolýar. Hususan-da: 2018-nji we 2019-njy ýyllarda BMG bilen AHHG-nyň arasyndaky hyzmatdaşlyk boýunça ýörite Kararnamalar kabul edildi. Aral deňzi sebiti üçin BMG-niň Ýörite maksatnamasyny döretmek boýunça anyk ädimler ädildi. Ýakyn wagtda Aşgabatda BMG-niň Merkezi Aziýada howanyň üýtgemegi bilen bagly tehnologiýalar boýunça sebit merkeziniň işe başlamagyna garaşylýar.
Prezident Serdar Berdimuhamedow Aral meselesini beýleki ekologik kynçylyklardan üzňe garap bolmajakdygyny belledi. Onuň pikiriçe, çölleşme, buzluklaryň eremegi we serhetüsti suwlaryň dolandyrylmagy özara baglanyşykly meselelerdir. Şoňa görä-de, sebitde durmuş-ykdysady abadançylygy üpjün etmek üçin ekologik howpsuzlyga bitewi bir ulgam hökmünde seretmek zerurdyr. 1960-njy ýyllardan başlap, Amyderýanyň we Syrderýanyň suwunyň suwaryş üçin aşa köp ulanylmagy netijesinde Aral deňzi gurap başlady. 1993-nji ýylda bäş sany Merkezi Aziýa döwletiniň (Türkmenistan, Gazagystan, Özbegistan, Täjigistan, Gyrgyzystan) gatnaşmagynda Aral betbagtçylygynyň täsirini azaltmak üçin AHHG döredildi.
Türkmen tarapy mejlisiň dowamynda dünýädäki täze ýagdaýlary nazara alyp, AHHG bilen BMG-niň hyzmatdaşlygy boýunça Baş Assambleýanyň täze Kararnamasyny işläp taýýarlamagy teklip etdi.
