Dunyoning eng mashhur sabzavoti: Pomidor va uning sirli tarixi
Dunyo bo‘ylab eng ko‘p yetishtiriladigan sabzavot qaysi ekanini bilmoqchimisiz? Ma’lumotlarga ko‘ra, bu borada pomidor birinchi o‘rinni egallaydi. Har yili dunyo miqyosida 182 million tonnadan ortiq pomidor yetishtiriladi, bu esa jami global sabzavot ishlab chiqarishning taxminan 17 foiziga tengdir.
Pomidor yetishtirishda Osiyo mamlakatlari, ayniqsa Xitoy va Hindiston yetakchilik qilmoqda. Qizig‘i shundaki, eng ko‘p yetishtiriladigan sabzavotlar ro‘yxatida pomidordan keyingi o‘rinlarda piyoz va bodring turadi.
Ituzumdoshlar oilasiga mansub bo‘lgan pomidorning (ilmiy nomi: Solanum lycopersicum) tarixi juda hayratlanarli. Uning vatani Janubiy Amerika hisoblanadi va miloddan avvalgi 700-yillarda Meksikada xonadon sharoitida ekila boshlangan.
XVI asrda ispan sayyohlari tomonidan Yevropaga olib kelingan bu o‘simlik uzoq vaqt davomida oshxonalarga kiritilmagan:
- Dastlab pomidor faqat chiroyli ko‘rinishi uchun bog‘larda va uylarda bezak o‘simligi sifatida ekilgan.
- Odamni zaharlaydi deb qo‘rqilgani sababli unga “zaharli olma” deb nom berilgan. Ammo yoqimli ko‘rinishi uchun unga “oltin olma” va “sevgi olmasi” kabi nomlar ham berilgan.
- Faqat XVIII asrga kelibgina uning oziq-ovqat sifatida foydaliligi tan olingan, XIX asrda esa pomidor butun dunyo dasturxonlarining ajralmas qismiga aylangan.
Hozirgi vaqtda pomidor tarkibidagi vitaminlar va antioksidantlar (ayniqsa likopin) inson salomatligi uchun eng foydali moddalardan biri ekanligi fan tomonidan to‘liq isbotlangan.
