Olimlar diabetning eng xavfli asoratlaridan birini erta aniqlash usulini topishdi

Diabetik retinopatiya — diabet kasalligiga chalingan odamlar uchun eng xavfli asoratlardan biri bo‘lib, dunyo bo‘yicha ko‘rish qobiliyatini yo‘qotishning asosiy sabablaridan hisoblanadi. Avval bu kasallik to‘r pardadagi qon tomirlarining zararlanishi tufayli yuzaga keladi, deb hisoblanar edi. Ammo yangi tadqiqotlar yallig‘lanish jarayoni va hujayralardagi buzilishlar tomirlar zararlanishidan ancha oldin boshlanishini ko‘rsatdi.

Bu jarayonda mikrogliya deb ataluvchi immun hujayralar muhim rol o‘ynaydi — ular to‘r pardaning holatini doimiy nazorat qilib turadi. Diabet holatida, mikrogliya faollashib, yallig‘lanish jarayonini boshlaydi. Ammo bu hujayralarning tirik organizmdagi xatti-harakatlarini kuzatish juda qiyin edi.

Tadqiqotchilar bu muammoni hal qilish uchun oddiy texnik vositalar asosida yangi uskunani yaratishdi: boshni ushlab turuvchi qurilma, maxsus ishlab chiqilgan kontakt linzalar va oddiy kamera linzasi. Bu moslama tirik sichqonlarning ko‘zidagi mikrogliya hujayralarini uzoq muddat va aniq kuzatish imkonini berdi.

Tadqiqot natijalariga ko‘ra, diabetik sichqonlarda mikrogliya to‘qimalarda faol harakatlana boshlagan — bu hali ko‘zga ko‘rinadigan o‘zgarishlar paydo bo‘lishidan oldin yuz bergan. Bu esa yallig‘lanish diabetning eng erta bosqichida boshlanishini anglatadi va aynan shu bosqichda tibbiy aralashuv eng samarali bo‘ladi.

Olimlar, shuningdek, 2-tur diabet davolashda qo‘llaniladigan liraglutid preparatining ta’sirini ham o‘rgandilar. Bu dori diabetik hayvonlarda mikrogliya faolligini normallashtirgan, sog‘lom hayvonlarda esa uni kamaytirgan — qon glyukoza darajasiga ta’sir qilmagan holda.

Kobe universiteti nevrofiziologi Yoshihisa Tatibana shunday deydi:

“Bu shuni anglatadiki, liraglutid mikrogliyaga bevosita, qon shakar nazoratiga bog‘liq bo‘lmagan mexanizmlar orqali ta’sir qiladi.”

Uning ta’kidlashicha, yangi usul diabetik retinopatiyani erta tashxislashda, shuningdek glaukoma va yoshga bog‘liq makula degeneratsiyasi kabi boshqa ko‘z kasalliklarini o‘rganishda foydali bo‘lishi mumkin.

“Kelajakda bu texnologiya klinikalarda ko‘z orqali organizmdagi tizimli kasalliklarni aniqlashda ishlatiladigan noinvaziv tashxis vositasi bo‘lishiga umid qilamiz,” — deydi olim.

“To‘r parda immun va asab tizimlaridagi jarayonlarga betakror oynaga aylanishi mumkin.”