Santol: Osiyoning «moʻjizaviy anjiri» va uning oʻziga xosliklari
Dunyoning tropik hududlarida, ayniqsa Janubi-Sharqiy Osiyoda uchraydigan ajoyib mevalardan biri boʻlgan santol oʻzining betakror koʻrinishi va taʼmi bilan hayratga soladi. Ilmiy tilda Sandoricum koetjape deb ataladigan bu oʻsimlik mahalliy aholi tomonidan «yovvoyi mangostin» sifatida ham tanilgan. Filippinda «santol», Tailandda esa «kraton» nomi bilan mashhur boʻlgan bu meva tashqi koʻrinishi bilan yongʻoq yoki anjirni eslatadi.
Norin rangli, qalin poʻstloqli santolning yeyiladigan qismi oqish, sarimsoq shaklida boʻladi. Paxta koʻsakchasining ichidagi xonalarni eslatuvchi bu boʻlaklar oʻziga xos shirali va shaftoli bilan apelsinni eslatuvchi taʼmi bilan ajralib turadi. Mevani boʻlaklarga boʻlib yoki olmaning poʻstini tozalagandek tozalab, toʻgʻridan-toʻgʻri tishlab yeyish mumkin. Uning taʼmi shirin-nordon boʻlib, yoz faslida yetiladi.
Har bir mamlakatning santol bilan ishlashning oʻziga xos usuli bor:
- Tailand: Tailandliklar santolni tuzga botirib yeyishni yaxshi koʻradilar.
- Boshqa mamlakatlar: Koʻpgina mamlakatlarda bu meva ishtaha ocharlar va taomlarning tarkibiga qoʻshiladi.
Xavfsizlik qoidasi: Santolni yeyayotganingizda asosiy eʼtibor beradigan narsa — uning danagidir. Mevani danagi bilan birgalikda yeyish sogʻliq uchun juda xavfli hisoblanadi.
Santol daraxti tropik havo sharoitini yoqtiradigan, doimo yashil tusda boʻladigan va juda tez oʻsadigan oʻsimlikdir. Boʻyi 15–30 metrgacha yetadigan bu daraxtning sariq va qizil meva beradigan ikki turi bor. Shoxlari uch bargdan iborat boʻlgan bu daraxt yovvoyi tabiatda moʻl hosil berib, oʻzini juda qulay his qiladi.
Agar siz ham tropik mevalarning ajoyib olamiga qiziqsangiz, mahalliy xalqlar «yovvoyi mangostin» deb ataydigan bu moʻjizaviy mevani tatib koʻrishga arziydi.
