
Journal of the American Heart Association jurnalida chop etilgan tadqiqot mualliflari yurak kasalliklarining asosiy sabablari — semizlik, yuqori qon bosimi, insulinga qarshilik va “yaxshi” xolesterin darajasining pastligi — ko‘pincha bolalik davrida shakllanishini ta’kidlashdi. Bu muammolar esa, ko‘p hollarda, ekran qarshisida ortiqcha vaqt o‘tkazish bilan birga keladigan harakatsiz turmush tarzi, uyqu buzilishi va noto‘g‘ri ovqatlanish orqali yanada kuchayadi.
Tadqiqot quyidagi ikki guruh asosida olib borildi:
Ekran vaqti quyidagicha qayd etildi:
O‘rtacha:
Tadqiqotchilar ijtimoiy va biologik xususiyatlarni ham inobatga olishdi:
oilaviy daromad, onaning ta’lim darajasi va yoshi, homiladorlik davridagi haftalar soni (gestatsion yosh), uyda qancha farzand borligi, homiladorlik vaqtida chekish faktori va boshqalar. Bolalarning salomatligi muntazam o‘lchovlar orqali baholandi: bel aylanishi, qon bosimi va xolesterin darajalari yosh, jins va bo‘y parametrlariga mos holda tahlil qilindi.
Ortiqcha ekran vaqti quyidagi holatlar bilan bog‘liq ekani aniqlangan:
Qiziq jihati shundaki, 10 yoshli o‘g‘il bolalar qizlarga qaraganda ko‘proq vaqt ekran qarshisida o‘tkazgan, lekin 6 yoshli bolalarda bunday jinsiy tafovut kuzatilmagan.
Qanchalik ko‘p vaqt bola ekran qarshisida o‘tkazsa, yurak-qon tomir va moddalar almashinuvi tizimidagi holati shunchalik yomon bo‘ladi. Bu bog‘liqlik yosh o‘tgani sayin kuchayadi. Masalan, kuniga qo‘shimcha 3 soat ekran vaqti bolaning yurak kasalliklariga chalinish xavfini tengdoshlariga qaraganda 25–50% ga oshirishi mumkin. Yetarli va o‘z vaqtida uyqu bu xavfni biroz kamaytirishi mumkin, biroq to‘liq yo‘q qila olmaydi.
Tadqiqot bolalar uchun ekran vaqtini cheklash zarurligini ko‘rsatadi — bu bugungi zamonaviy hayotda oson emas, albatta. Ammo qiziqarli jihati shundaki, hatto Stiv Jobs ham o‘z farzandlari uchun texnologiyalardan foydalanishni cheklagan. Ehtimol, sog‘lom rivojlanishga erishishning kaliti aynan shunda bo‘lsa kerak.
Keywords