Tabiat va mas’uliyat: Orolni qutqarishda yangi bosqich boshlanmoqda
Qozog‘iston poytaxti Ostona shahrida Prezident Qosim-Jomart Toqayev raisligida Orolni qutqarish xalqaro jamg‘armasi (OQXJ) muassis davlatlari rahbarlari Kengashining majlisi bo‘lib o‘tdi. Ushbu muhim sammitda Turkmaniston, Tojikiston, Qirg‘iziston va O‘zbekiston liderlari ishtirok etib, mintaqaning ekologik kelajagini muhokama qildilar.
Turkmaniston Prezidenti Serdar Berdimuhamedov o‘z chiqishida hozirgi vaqtda dunyoda davom etayotgan murakkab geosiyosiy vaziyatlarga qaramay, Markaziy Osiyo uchun hayotiy ahamiyatga ega bo‘lgan masalalar e’tibordan chetda qolmasligi kerakligini ta’kidladi. Davlat rahbari qayd etganidek:
- Orolni qutqarish nafaqat ekologik vazifa, balki mintaqa davlatlarining siyosiy va ma’naviy burchidir.
- Bu masala iqtisodiy, moliyaviy va diplomatik sa’y-harakatlarni muvofiqlashtirishni talap qiladigan umumiy mas’uliyatdir.
Turkmanistonning OQXJda raislik qilgan yillarida (2017–2019) amalga oshirgan ishlari va ilgari surgan tashabbuslari hozirgi vaqtda xalqaro darajada katta qo‘llab-quvvatlanmoqda. Xususan: 2018 va 2019-yillarda BMT bilan OQXJ o‘rtasidagi hamkorlik bo‘yicha maxsus Rezolyutsiyalar qabul qilindi. Orol dengizi mintaqasi uchun BMTning Maxsus dasturini yaratish bo‘yicha aniq qadamlar tashlandi. Yaqin vaqt ichida Ashgabatda BMTning Markaziy Osiyoda iqlim o‘zgarishi bilan bog‘liq texnologiyalar bo‘yicha mintaqaviy markazi ish boshlashi kutilmoqda.
Prezident Serdar Berdimuhamedov Orol masalasini boshqa ekologik qiyinchiliklardan ayri holda ko‘rib bo‘lmasligini ta’kidladi. Uning fikricha, cho‘llanish, muzliklarning erishi va transchegaraviy suvlarning boshqarilishi o‘zaro bog‘liq masalalardir. Shuning uchun mintaqada ijtimoiy-iqtisodiy farovonlikni ta’minlash uchun ekologik xavfsizlikka yaxlit bir tizim sifatida qarash zarur.
1960-yillardan boshlab, Amudaryo va Sirdaryo suvidan sug‘orish uchun haddan tashqari ko‘p foydalanilishi natijasida Orol dengizi quriy boshladi. 1993-yilda beshta Markaziy Osiyo davlatining (Turkmaniston, Qozog‘iston, O‘zbekiston, Tojikiston, Qirg‘iziston) ishtirokida Orol fojiasining ta’sirini kamaytirish uchun OQXJ tashkil etildi.
Turkmaniston tomoni majlis davomida dunyodagi yangi vaziyatlarni hisobga olib, OQXJ bilan BMT hamkorligi bo‘yicha Bosh Assambleyaning yangi Rezolyutsiyasini ishlab chiqishni taklif qildi.
