Ça­ga ter­bi­ýe­sin­de oýun­la­ryň äh­mi­ýe­ti

Leý­li Şirowa Ker­ki et­ra­byn­da­ky 24-nji ça­ga­lar bak­ja-ba­gy­nyň ter­bi­ýe­çi­si: Mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ry bi­lim ul­ga­myn­da ça­ga­la­ra bi­lim-ter­bi­ýe ber­me­giň il­kin­ji hem-de iň wa­jyp bas­gan­ça­gy bo­lup dur­ýar. Bu ýer­de bel­le­nen ders­ler bo­ýun­ça iş­le­nen ýö­ri­te okuw mak­sat­na­ma­la­ry­na la­ýyk­lyk­da, kör­pe­le­re il­kin­ji dü­şün­je­ler be­ril­ýär, ba­şar­nyk­la­ry we en­dik­le­ri ke­ma­la ge­ti­ril­ýär. Bu iş­ler ça­ga­la­ra ter­bi­ýe ber­mek bi­len berk ut­ga­şyk­ly­lyk­da al­nyp ba­ryl­ýar. Ga­raş­syz, he­mi­şe­lik Bi­ta­rap Türk­me­nis­ta­nyň ýa­şa­jyk ra­ýat­la­ry­nyň hem­me­ta­rap­la­ýyn ösen şah­sy­ýe­ti­niň ke­ma­la gel­me­gi­niň düý­bi tu­tul­ýar. Ça­ga­la­ryň mek­dep­de üs­tün­lik­li oka­ma­gy üçin ola­ryň ir­ki ösüş döw­rün­den baş­lap alan bi­lim­le­ri­niň kes­git­li de­re­je­de bol­ma­gy ta­lap edil­ýär. Şo­nuň üçin hem, gu­ral­ýan her bir sa­pak­da ça­ga­la­ryň öň alan dü­şün­je­le­ri­niň üs­ti ýe­ti­ril­ýär. Şeý­le hem ola­ryň söz­le­ýiş di­li ös­dü­ril­ýär.

Mek­de­be çen­li ýaş­ly ça­ga­lar­da oýun örän mö­hüm äh­mi­ýe­te eýe­dir. Oýun olar üçin okuw, zäh­met hem-de ter­bi­ýä­niň mö­hüm se­riş­de­si­dir. Mek­de­be çen­li ýaş­ly ça­ga­lar üçin oýun daş-tö­we­rek­dä­ki zat­la­ra aň ýe­tir­me­giň se­riş­de­si bo­lup hyz­mat ed­ýär. Ça­ga eý­ýäm ir­ki ösüş döw­rün­den baş­lap, daş-tö­we­re­gi­ni gur­şap alan te­bi­gat bi­len, deň-duş­la­ry bi­len ara­gat­na­şyk­da bol­ma­ga ym­tyl­ýar, ulu­la­ryň dur­mu­şy­na iş­jeň gat­na­şa­sy gel­ýär. Ça­ga­la­ryň oýun­da daş­ky dün­ýä­ni su­rat­lan­dy­ryp bil­me­gi oý­nuň esa­sy aý­ra­tyn­ly­gy ha­sap­lan­ýar. Oýun pur­sa­dyn­da ça­ga­nyň oýun oý­na­ýan ýe­ri — de­ňiz, çöl, uçar... we baş­ga-da köp zat­lar bo­lup bi­ler. Oýun işi­niň ýe­ne bir aý­ra­tyn­ly­gy, onuň hä­si­ýe­ti­niň dö­re­di­ji­lik­li­li­gi­dir. Ça­ga­lar ony ýü­ze çy­ka­ry­jy­lar we gu­ru­jy­lar­dyr. Olar oýun­da öz ze­hin­le­ri­ni, ukyp-ba­şar­nyk­la­ry­ny açyp gör­kez­ýär­ler.

Ça­ga­lar oýun oý­na­ma­gy hala­ýar­lar. Sa­pa­gyň do­wa­myn­da bi­rek-bi­rek bi­len so­rag-jo­gap alyş­ma­gy öw­red­ýä­ris. Oýun­da we oý­nuň üs­ti bi­len ter­bi­ýe­çi ça­ga­lar­da ba­tyr­lyk, dog­ru­çyl­lyk, ugur­ta­py­jy­lyk, çy­dam­ly­lyk, sabyr­ly­lyk, ag­ras­lyk ýa­ly hä­si­ýet­le­ri ter­bi­ýe­läp bi­ler. Oýun­—­bu mek­dep­dir. Oýunda ça­ga adam­la­ryň ter­tip-düzgün ka­da­la­ry­ny iş­jeň we dö­redi­ji­lik­li öz­leş­dir­ýär. Oýun­la­ra pe­da­go­gik taý­dan dog­ry gö­zegçi­lik edil­me­gi ze­rur­dyr. Oýun ça­ga­la­ra dog­ry tä­sir eder ýa­ly, ça­ga­la­ra nä­mä­niň er­bet­di­gi­ni, nä­mä­niň go­wu­dy­gy­ny ta­pa­wutlan­dyr­ma­gy öw­ret­me­li. Ter­bi­ýe­çi oý­ny be­den ter­bi­ýe­si­niň se­riş­desi hök­mün­de hem ula­nyp bi­ler. Köp oýun­lar iş­jeň he­re­ke­ti ta­lap ed­ýär, gan aý­la­ny­şy­gy­ny ka­dalaş­dyr­ýar. Ter­bi­ýe­çi oýun döwrün­de arassaçylygyň do­ly ber­jaý edil­me­gi­ne üns ber­me­li­dir. Oýun ça­ga­la­ra gö­zel­lik ter­bi­ýe­si­ni bermek­de hem äh­mi­ýet­li­dir. Köp oýun­la­ryň maz­mu­ny­na ça­gala ra ta­nyş bo­lan aý­dym­lar, tans­lar, goş­gu­lar, tap­ma­ça­lar gir­ýär. Bula­ryň äh­li­si ter­bi­ýe­çä ça­ga­la­ryň gö­zel­lik dü­şün­je­le­ri­ni çuň­laş­dyrma­ga ýar­dam ed­ýär. Şeý­le­lik­de, oýun ça­ga­la­ryň hem­me­ta­rap­laýyn ös­me­gi­niň we ter­bi­ýe­lenme­gi­niň se­riş­de­si bo­lup dur­ýar.