Hytaý Halk Respublikasynyň Türkmenistandaky ilçisi Szi Şumin sanly özygtyýarlylygyň, kiberhowpsuzlygyň we emeli aň tehnologiýalarynyň häzirki döwürdäki ähmiýetine bagyşlanan makala bilen çykyş etdi. Diplomatyň pikirleri sanly tehnologiýalaryň ösmegi bilen bagly halkara hyzmatdaşlygynyň täze ugurlaryna hem-de Hytaý bilen Türkmenistanyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň mümkinçiliklerine gönükdirilýär.

Ilçiniň bellemegine görä, emeli aň, uly maglumatlar we bulut hasaplamalary ýaly öňdebaryjy tehnologiýalar önümçilik ulgamyny, gündelik durmuşy we halkara ykdysady gatnaşyklary çalt depginlerde üýtgedýär. Şol bir wagtyň özünde kiberhüjümler, maglumatlaryň syzmagy, algoritmleriň nädogry ulanylmagy we möhüm infrastruktura bolan täze howplar ýaly töwekgelçilikler hem artýar.

Makala görä, şeýle şertlerde sanly ösüşiň ähli ýurtlaryň halklaryna peýda getirmegi üçin halkara derejesinde hyzmatdaşlygy güýçlendirmek möhüm bolup durýar. Hytaý tarapyndan şu ýylyň iýulynda Birleşen Milletler Guramasynyň global kiberhowpsuzlyk boýunça hemişelik mehanizminiň ilkinji mejlisiniň çäklerinde sanly we intellektual döwürde kiber giňişligiň global dolandyrylyşy boýunça ýörelgeler beýan edilen resminama hödürlenildi.

Resminamada her bir döwletiň milli aýratynlyklaryna laýyklykda sanly we intellektual tehnologiýalary, şol sanda emeli aňy ösdürmegiň öz ýoluny saýlamaga hukugynyň bardygy nygtalýar. Şeýle hem döwletleriň haýsydyr bir tarapy saýlamaga mejbur edilmezligi we halkara sanly ulgamda deňhukukly gatnaşygyň üpjün edilmegi baradaky garaýyşlar öňe sürülýär.

Ilçiniň nygtamagyna görä, sanly özygtyýarlylygyň esasy ýörelgeleriniň biri döwletleriň özygtyýarly deňligidir. Ähli ýurtlar kiber giňişlikde deň hukuklara eýe bolmaly, halkara düzgünleriniň işlenip taýýarlanylmagyna deň derejede gatnaşmaly we sanly ösüşiň netijelerinden peýdalanmaga mümkinçilik almalydyr.

Makalada kiberhowpsuzlygyň üpjün edilmegi hem aýratyn ähmiýetli ugur hökmünde görkezilýär. Emeli aň, kwant tehnologiýalary we beýleki täzeçil ugurlar bilen bagly töwekgelçilikleriň artýan döwründe ösüş bilen howpsuzlygyň arasynda deňagramlylygyň saklanmagynyň zerurdygy bellenilýär.

Şol bir wagtyň özünde sanly özygtyýarlylygyň halkara hyzmatdaşlygyndan üzňeleşmegi aňlatmaýandygy nygtalýar. Gaýtam, ýurtlaryň özbaşdak saýlawlaryna hormat goýmak bilen bir hatarda, maglumatlaryň, tehnologiýalaryň we innowasion işleriň netijeleriniň halkara derejesinde erkin hem-de ygtybarly hereket etmegi üçin açyk we howpsuz şertleriň döredilmegi teklip edilýär.

Hytaý adalatly, deňhukukly we diskriminasiýasyz sanly ösüş gurşawyny döretmegi, tehnologik monopoliýalaryň we aýratynlaşdyrylan mehanizmleriň öňüni almagy, şeýle hem ösýän ýurtlaryň sanly mümkinçiliklerini artdyrmak boýunça hyzmatdaşlygy ösdürmegi goldaýar.

Makalanyň ahyrynda Hytaýyň Türkmenistan we beýleki döwletler bilen bilelikde kiber giňişlikde parahatçylygy we howpsuzlygy pugtalandyrmaga, sanly ösüşiň netijelerini has giň jemgyýetçilige elýeterli etmäge hem-de açyk, howpsuz we inklýuziw sanly gurşawy döretmäge taýýardygy bellenilýär.