Çagalarda newroz: Smartfonlar ýeke-täk sebäpmi?
Köp adamlar çagalaryň nerw ulgamynyň bozulmagyny diňe telefonlar bilen baglanyşdyrýarlar. Emma lukmançylyk nukdaýnazaryndan bu mesele has çuň we çylşyrymlydyr.
Telefon esasy sebäp däl, ýöne...
Ykjam telefonlary yzygiderli ulanmak we internet oýunlaryna köp wagt sarp etmek çaganyň emosional ýagdaýyna täsir edýär. Ýöne munuň özi newrozyň esasy sebäbi däldir. Newroz — bu stresleriň, ruhy şikesleriň, dowamly nerw dartgynlylygynyň we oňsyz ýaşaýyş şertleriniň täsiri bilen döreýän psihogen bozulmadyr.
Newrozyň döremegine itergi berýän faktorlar:
- Maşgala şertleri: Öýdäki oňşuksyzlyklar we dawalar.
- Terbiýedäki säwlikler: Çaganyň ukybyna gabat gelmeýän aşa ýokary talaplaryň bildirilmegi.
- Ruhy şikesler: Gorkuly wakalar, ýiti ýa-da dowamly stresler.
- Nesillik ýörelgesi: Newroza bolan nesilleýin meýillilik.
- Daşky gurşaw: Deň-duşlary bilen düşünişmezlikler we dawa-jenjeller.
Newrozyň esasy alamatlary we görnüşleri
Newrozly çaga adatça gaharly, gyzma, sabyrsyz we aglak bolýar. Onuň keýpi çalt üýtgeýär. Lukmanlar newrozyň birnäçe görnüşini tapawutlandyrýarlar:
- Newrasteniýa: Çaga çalt ýadaýar, ukusy bozulýar, ünsüni jemläp bilmeýär we gundizlerine ukuly bolýar. Adaty ýadawlykdan tapawudy — dynç alandan soň hem bu alamatlar aýrylmaýar.
- Gorky newrozy: Mekdebe ýa-da çagalar bagyna gitmekden gorkmak. Hossarlaryndan aýra düşende çaganyň kellesi ýa-da garny agryp, ýüregi bulanyp biler.
- Logonewroz: Güýçli gorkuň ýa-da stresiň täsiri bilen ýüze çykýan sakawlama.
- Enurez we enkoprez: Ruhy şikes (mysal üçin, jigisiniň bolmazlygy ýa-da temmi berilmegi) sebäpli ýüze çykýan biygtyýar peşew we täret etme.
Ene-atalara maslahatlar: Nähili kömek etmeli?
Çagalardaky nerw-psihiki bozulmalar psiholog, pediatar, newrolog we psihoterapewt lukmanlar tarapyndan bejerilýär.
- Mähir we söýgi: Çagany mähir bilen gurşap, onuň bilen ýakyn aragatnaşykda boluň.
- Sport: Bedene aşa agram salmaýan ýeňil sport görnüşleri bilen meşgullanmagy gazanyň.
- Kadaly iýmit: Witaminlere baý iýmit we lukman maslahaty bilen rahatlandyryjy ösümlik çaýlaryny beriň.
- Ekran wagtyny çäklendirmek: Telefonlar keseliň esasy sebäbi bolmasa-da, dartgynly kinolar we oýunlar ýagdaýy ýitileşdirip biler.
Ýatda saklaň: Özbaşdak derman ulanmak howply bolup biler. Diňe hünärmen lukman dogry bejergi usulyny kesgitläp biler.
Çeşme: S.A.Nyýazow adyndaky Bejeriş maslahat-beriş merkeziniň hünärmenleriniň maslahatlary esasynda taýýarlandy.
