Garpyzyň ýetişdiriliş usullary we adamyň saglygyna edýän tasiri

Garpyzyň peýdalary

1. Suw bilen baýlygy
   Garpyzyň düzüminde takmynan 90–92% suw bolup, ol organizmiň suwsuzlanmagyna garşy täsirli serişdädir. Tomusda garpyz iýmek beden gyzgynlygyny peseldýär we suwy kadalaşdyrýar.

2. Witaminler we antioksidantlar
   Garpyz A, C witaminleri, likopin we beta-karotin ýaly peýdaly maddalar bilen baýdyr. Likopin ýürek-damar keselleriniň öňüni alýar we rak keseliniň öňüni almakda peýdalydyr.

3. Böwrekler üçin peýdasy
   Garpyz diuretik (suw çykaryjy) täsir edýär. Bu bolsa böwrekleriň arassalanmagyna, çökündileriň we toksinleriň çykmagyna kömek edýär.

4. Iýmit siňdirişine täsiri
   Garpyzyň süýji we ýeňil siňýän süýümli gurluşy içegäniň işini kadalaşdyrýar. Ol adamda ýeňillik duýgusyny döredýär we işdäni açýar.

5. Ýürek saglygyny goldaýar
   Garpyzyň düzümindäki L-sitrullin aminokislotasy gan damarlary giňeldýär, gan basyşyny kadalaşdyrýar we ýürek saglygyny goldaýar.

Garpyzyň mümkin zyýanlary

1. Çakdan aşa iýilende ýüze çykýan täsirler
   Bir wagtyň özünde kän mukdarda garpyz iýmek garny köpürdir, iç gatamasy ýa-da iç geçmesi ýaly ýagdaýlara sebäp bolup biler.

2. Diabetli adamlar üçin duýduryş
   Garpyz şekere baý bolansoň, süýjüli diabetden ejir çekýän adamlar üçin kadaly mukdarda ulanylmaly. Ganda glýukozanyň derejesini ýokarlandyryp biler.

3. Aýallarda göwrelilik döwründe ulanmak
   Göwreli aýallar garpyzy arassa ýagdaýda, göwnüýetmez mukdarda iýmelidir. Çünki garpyzyň içinde nitratiň bolmagy howp döredip biler.

4. Nitratiň zyýany
   Näsaz şertlerde ösdürilip ýetişdirilen ýa-da wagtyndan öň ýetişdirilen garpyzlarda nitratiň derejesi ýokary bolup biler. Bu hem adam saglygyna howp salyp biler.

Garpyzyň ekiliş usullary

1. Howa we toprak şertleri

Garpyz ýyly sebitlerde we gün şöhlesi köp bolan meýdanlarda ösdürilýär. Iň gowy temperatura 25–30°C aralygynda bolýar. Toprak çäkli şor däl, organiki madda bilen baý we gümüş toprak bolmaly.

2. Tohum saýlanyşy

Gowy hilli, kesellere durnukly we ýerli klimat şertlerine uýgunlaşan tohumlar saýlanmalydyr. Tohum ekmezden öň 1–2 gün suwda ýa-da organiki ösüş serişdesinde çümdürilse, tiz we güýçli gögerýär.

3. Ekiliş möhleti

• Säherinden sowuklar geçenden soň (mart-aprel aýlarynda) göni meýdana ekilýär.

• Tohumlar 2–3 sm çuňlukda, biri-birinden 1,5–2 metr aralykda ekilýär.

• Her çukura 2–3 tohum salnyp, soňundan gowusy galdyrylyp, galanlary aýrylýar.

4. Suwarmak

Ilkinji döwürde yzygiderli suwarmak möhümdir. Miwe çykan döwründe suwarmak azaltmaly — garpyz şekerlenýär we suwa baý bolýar. Miwe ýetişip barýarka, suwarmak kesgitli azaldylýar.

5. Gübreleme

Garpyz azot, fosfor we kaliý bilen baý toprakda gowy ösýär. Tebigy garyndy gübreler (mal gubresi) ulanylmaly. Şeýle-de ýokumly garyndyly suwlar bilen dökün bermek peýdalydyr.

6. Kesellere we zyýançylara garşy göreş

Garpyz gök mör-möjeklerden, çirklilerden we kömelek kesellerinden goralmaly. Tebigy usullar (meselen, sarımsak ýa-da pomidor ýapragy suwuny sepmek) we zerur ýagdaýda himiki serişdeler ulanylyp bilner.

Garpyz — adam saglygy üçin peýdaly, howa şertlerine uýgunlaşýan we göwnejaý ösdürilip bilýän miwedir. Onuň peýdasyny doly almak üçin dogry ekmek, näçe iýmelidigine üns bermek we hiline göz ýetirmek möhümdir. Tebigy usullar bilen ösdürilen garpyzlar, iýmit hökmünde örän sagdyn we peýdalydyr.