Turkmenistandaky alajagaplaň (Surat: 2025-nji ýyl üçin Türkmenistanyň ýabany tebigatyny we aýratyn goralýan tebigy çäklerini bahalandyrmak boýunça hasabat)

Türkmenistan 2025-nji ýylyň jemleri boýunça ýabany tebigaty goramak ulgamynda düýpli ösüşi hasaba aldy we dag ekoulgamlarynyň ýagdaýynyň esasy görkeziji bolup durýan alajagaplaňyň sanynyň iň pes hasaplama boýunça 60–80-e ýetýändigi bellenildi. Bu barada 2025-nji ýyl üçin Türkmenistanyň ýabany tebigatynyň we aýratyn goralýan tebigy çäkleriniň ýagdaýyna baha berýän hasabatda habar berilýär. Bu hasabat halkara we ýerli bilermenleriň we Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak ministrliginiň hünärmenleriniň gatnaşmagynda taýýarlanyldy.

Türkmenistanda alajagaplaň esasan dag we dag etek sebitlerinde ýaşaýar. Ol Eýran bilen serhetleşýän Köpetdag daglaryny, Uly Balkan dagyny, Garabogaz aýlagynyň günorta kenaryny, Badhyz we Sünt-Hasardag döwlet goraghanalaryny, şeýle hem Balkan gerşiniň we Köpetdagyň aýry-aýry böleklerini öz içine alýar. Bu ýerlerde onuň ýaşamagy üçin amatly ýaşaýyş şertleri hem-de ýeterlik iýmit binýady saklanýar.

Aýratyn goralýan tebigy çäklerde 2025-nji ýylda hukuk goraýyş çäreleri güýçlendirildi, fotogapanlaryň ulanylyşy giňeldildi hem-de “SMART” ulgamy ornaşdyryldy. Bu bolsa gözegçilik işleriniň netijeliligini ep-esli ýokarlandyrdy.

Türkmenistan halkara derejesinde CITES Konwensiýasyna goşulmak, ýabany haýwanlaryň göçüp-gonýan görnüşlerini goramak boýunça Konwensiýanyň (CMS), şeýle hem 2026–2032-nji ýyllar üçin täzelenen CAMI Hereketler Maksatnamasynyň durmuşa geçirilmegine gatnaşmak arkaly tebigaty goramak boýunça borçnamalarynyň ýerine ýetirilişini has-da berkitdi.

Hasabatda iri ýyrtyjy haýwanlaryň sanynyň artmagy gönümel keýik, dag geçisi ýaly toýnakly haýwanlaryň sanynyň ýagdaýyna baglydygy aýratyn nygtalýar. Toýnakly haýwanlar brakonerçilik we ýaşaýyş ýerleriniň zaýalanmagy sebäpli henizem basyş astynda galýar. Iýmit binýadynyň çäkli bolmagy leopardyň we beýleki ýyrtyjylaryň sanynyň artmagyny çäklendirýär.

Alajagaplaňdan başga-da, Türkmenistanyň aýratyn goralýan tebigy çäklerinde karakal, manul, keýik, dag geçisi, ýer syçanlary, porsuklar hem-de seýrek duş gelýän guş görnüşleriniň populýasiýalary saklanylýar.

Suratlar: “Team Bars Turkmenistan”, Tatýana Rozen, Atamurad Weýisow