Aksirish — burun shilliq qavati ta’sirlanganda yuzaga keladigan organizmning tabiiy himoya refleksidir. U burun bo‘shlig‘idan chang zarralari, turli ta’sirlantiruvchi moddalar va boshqa mayda zarrachalarni chiqarishga yordam beradi.

Aksirish boshlanishidan oldin burun shilliq qavatidagi sezuvchi nerv uchlari ta’sirlantiruvchi omillarni sezib, miyaga signal yuboradi. Miya esa nafas olish mushaklari, ko‘krak qafasi va tomoq atrofidagi mushaklarning o‘zaro muvofiqlashgan harakatini ta’minlaydi. Natijada havo kuch bilan burun, ba’zan esa og‘iz orqali tashqariga chiqadi.

Aksirish vaqtida havo bilan birga mayda tomchilar ham tarqalishi mumkin. Shu sababli aksirganda og‘iz va burunni bir martalik salfetka bilan yopish, salfetka bo‘lmasa, tirsakning ichki tomoniga aksirish tavsiya etiladi. Ishlatilgan salfetkani tashlab yuborish va qo‘llarni yuvish ham yuqumli kasalliklarning tarqalish xavfini kamaytirishga yordam beradi.

Nima uchun yorug‘ joyga chiqqanimizda aksiramiz?

Ba’zi odamlar qorong‘i joydan yorqin quyosh nuriga chiqqanda yoki kuchli yorug‘lik manbaiga qaraganda ketma-ket bir necha marta aksiradi. Bu hodisa yorug‘lik ta’sirida aksirish refleksi deb ataladi. U hamma odamlarda uchramaydi va ko‘pincha nasldan naslga o‘tadigan xususiyat bilan bog‘liq bo‘ladi.

Kuchli yorug‘likning ko‘rish tizimi orqali asab tizimiga ta’sir qilishi aksirish refleksini yuzaga keltirishi mumkin. Shunga qaramay, ushbu hodisaning aniq mexanizmi hali to‘liq o‘rganilmagan.

Ayrim ma’lumotlarga ko‘ra, odamlarning taxminan 15–25 foizida yorug‘lik ta’sirida aksirish refleksi kuzatiladi. Biroq bu ko‘rsatkich tadqiqot usullari va o‘rganilgan odamlar guruhiga qarab o‘zgarishi mumkin.

Aksirish, odatda, organizmning normal himoya reaksiyasidir. Ammo u tez-tez takrorlanib, burun oqishi, qichishish yoki ko‘z yoshlanishi bilan birga kuzatilsa, bunga allergiya yoki boshqa ta’sirlantiruvchi omillar sabab bo‘lishi mumkin.