Genetik jihatdan o‘zgartirilgan cho‘chqa jigarining inson tanasiga muvaffaqiyatli ko‘chirib o‘tkazilgani haqida ilk hisobot taqdim etildi

Xalqaro olimlar guruhi dunyoda birinchi bor genetik jihatdan o‘zgartirilgan cho‘chqa jigarining inson tanasiga muvaffaqiyatli transplantatsiyasi haqida hisobot taqdim etdi. Bemor operatsiyadan keyin 171 kun yashadi, bu esa o‘zgartirilgan cho‘chqa a’zolari inson tanasida muhim funksiyalarni bajara olishini isbotladi. Tadqiqot Journal of Hepatology jurnalida chop etilgan.

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili minglab bemorlar donor yetishmasligi tufayli a’zo ko‘chirib o‘tkazish operatsiyasini kutib turib vafot etadi. Masalan, Xitoyda har yili yuz minglab jigar yetishmovchiligi holatlari qayd etiladi, lekin 2022 yilda atigi 6 mingga yaqin bemor jigar transplantatsiyasini ola olgan. Yangi operatsiya bu muammoni hal qilish yo‘lida muhim qadam bo‘lishi mumkin.

Bemor 71 yoshli erkak bo‘lib, u B gepatit virusi tufayli yuzaga kelgan jigar sirrozi va gepatosellulyar karsinoma kasalliklariga chalingan edi. Uning og‘ir ahvoli sababli na o‘smani olib tashlash, na inson jigari bilan transplantatsiya qilish imkoni bo‘lgan. Shifokorlar unga Diannan zotiga mansub genetik o‘zgartirilgan mitti cho‘chqa jigaridan olingan yordamchi jigar to‘qimasini ko‘chirib o‘tkazishdi.

Donor jigarida 10 ta genetik o‘zgarish mavjud edi: begona to‘qimalarni rad etishga mas’ul bo‘lgan genlar o‘chirib tashlangan va insonning immunitet va qon ivishi tizimlarini boshqaruvchi genlari cho‘chqa genomiga qo‘shilgan edi.

Operatsiyadan keyingi birinchi oy davomida jigar barqaror ishladi — o‘t ishlab chiqardi va qon ivish omillarini sintez qildi. Keskin yoki kuchli rad etish belgilari kuzatilmadi.

Ammo 38-kuni — trombotik mikroangiopatiya deb ataladigan asorat yuzaga keldi. Bu ksenotransplantatsiya (ya’ni boshqa biologik turdan olingan organ transplantatsiyasi) bilan bog‘liq bo‘lib, immun tizimining faollashuvi va qon tomir endoteliy hujayralarining shikastlanishi bilan bog‘liq. Natijada transplantatsiya qilingan jigar olib tashlandi va bemorga ekulizumab dori vositasi hamda plazmaferez muolajasi qo‘llandi. Bu holatni vaqtincha yaxshiladi, biroq bir necha oy o‘tib bemorda ichki qon ketishlar qaytadan boshlandi va u 171-kuni vafot etdi.

Tadqiqot rahbari, Anxoy tibbiyot universitetining birinchi klinik shifoxonasi prezidenti doktor Baycheng Sun quyidagilarni ta’kidladi:

“Bu holat genetik modifikatsiya qilingan cho‘chqa jigari inson jigari funksiyalarini ancha uzoq vaqt davomida bajara olishini isbotladi. Bu katta yutuq bo‘lib, bu usulning imkoniyatlarini ham, qon ivishi va immun tizimiga oid yechilishi kerak bo‘lgan muammolarni ham ko‘rsatmoqda.”