Turkmaniston tabiatida efemeroid o‘simliklarning g‘ayritabiiy gullashi qayd etildi

Ko‘p yillik fenologik kuzatuvlar natijalariga ko‘ra, bu yil Turkmanistonda bahor fasli odatdagidan 15 kun oldin boshlandi. Tabiat uyg‘unligidagi ushbu keskin o‘zgarish noyob o‘simliklarning erta gullashiga sabab bo‘ldi va allaqachon mart oyining birinchi yarmida tog‘ yonbag‘irlari turli ranglar bilan bezandi. Bu haqda Atrof-muhitni muhofaza qilish vazirligining rasmiy saytida xabar berildi.

Tabiatda bunday g‘ayritabiiy holat kamdan-kam uchraydi: odatda erta gullaydigan o‘simliklar birin-ketin navbat bilan gullaydi, ammo bu mavsumda qishning yumshoq kelishi natijasida ularning deyarli barchasi bir vaqtda to‘liq gullay boshlagani kuzatilmoqda.

Ko‘ytendog‘ cho‘qqilari hali qor bilan qoplangan bo‘lsa-da va daralarda sovuq havo saqlanib qolganiga qaramay, tog‘ yonbag‘irlarida haqiqiy mo‘jiza boshlanmoqda: efemeroidlar — ya’ni tuproq nam vaqtida tez gullab, qisqa, ammo juda yorqin umr ko‘radigan o‘simliklar jonlanmoqda. Efemeroidlarga turli xil lolalar, iris (däligöjele), sariq g‘ozpiyoz va boshqa o‘simliklar kiradi.

Bu yil sariq g‘ozpiyozning oltin rangli barglari Ko‘ytendog‘ etagida juda erta va ko‘p miqdorda paydo bo‘ldi. Undan so‘ng iris va Kesselring kolxikumi ham gullay boshladi. So‘ngra Korolkov za’faroni gullab, hatto qor to‘liq erimasdan oldin ham ko‘zga tashlanmoqda. Fedchenko navro‘zguli esa soyali qoyalar va nam joylarning haqiqiy bezagidir. Uning nozik pushti-binafsha gullari tog‘larning qattiq sharoitida alohida go‘zallik kasb etadi.

Bahorgi quyosh nurlari qiziy boshlashi bilan, avval jonsizdek ko‘ringan tog‘ yonbag‘irlari yorqin ranglar bilan qoplanmoqda. Erta gullaydigan o‘simliklar Ko‘ytendog‘ning qattiq havo sharoitini «aldab», qishning sovug‘i bilan yozning qurg‘oqchiligi orasidagi qisqa bahor davridan unumli foydalanmoqdalar. Havo harorati 0°C dan yuqori ko‘tarilishi bilan ular tez o‘sa boshlaydi va piyozchalari hamda ildizlarida to‘plangan ozuqa moddalaridan foydalanadilar.

Efemeroid o‘simliklarning umri juda qisqa bo‘ladi. Ular bir necha hafta ichida o‘sib, gullab va yetilgan urug‘larini atrof-muhitga tarqatishga ulgurishlari kerak.