Ylmy seçgiçilik arkaly ýerli şertlere laýyk, ýokary hasylly we ýokary hilli gowaça sortlaryny döretmek oba hojalygynyň möhüm ugurlarynyň biridir.

Türkmenistanda oba hojalyk pudagyny döwrebaplaşdyrmak, ylmyň gazananlaryny önümçilige ornaşdyrmak we ekinleriň hasyllylygyny ýokarlandyrmak boýunça giň gerimli işler alnyp barylýar. Bu ugurda gowaçaçylyk pudagyna hem aýratyn ähmiýet berilýär. Ýerli toprak-howa şertlerine laýyk gelýän, ir ýetişýän, ýokary hasylly we süýüm çykymy ýokary bolan täze sortlaryň döredilmegi döwrüň möhüm talaplarynyň biridir.

Ylmy-barlag pagtaçylyk institutynyň seçgiçi alymlary bu ugurda yzygiderli ylmy gözlegleri alyp barýarlar. Täze gowaça sortlarynyň döredilmegi birnäçe ýyllap dowam edýän çylşyrymly seçgiçilik işleriniň netijesinde amala aşyrylýar. Şeýle ylmy işler önümçiligiň zerurlyklaryny nazara almak bilen, gowaçanyň hasyllylygyny we süýüminiň hilini ýokarlandyrmaga gönükdirilýär.

Şeýle täze sortlaryň biri hem orta süýümli «Ýolöten–54» sortudyr. Bu sort Ylmy-barlag pagtaçylyk institutynyň ilkinji we bäsleşik sort synaglaryndan, Türkmenistanyň Oba hojalyk ministrliginiň oba hojalyk ekinleriniň tohumçylyk merkezinde geçirilen barlaglardan hem-de önümçilik synaglaryndan üstünlikli geçdi.

«Ýolöten–54» sortunyň ösümligi özboluşly morfologik aýratynlyklary bilen tapawutlanýar. Ösümligiň boýy 90–100 santimetre ýetýär. Baldagy orta ýogynlykda, berk we ýykylmaga çydamly bolýar. Hasyl şahalary aşakdan ýokarlygyna gysgalyp, ösümlige piramida görnüşini berýär. Ilkinji hasyl şahasy 4–5-nji bogundan çykýar.

Sortuň ýapraklary orta ululykda, üç dilkawly we goýy ýaşyl reňkde bolýar. Gozalary orta ululykda bolup, 4–5 hanadan ybaratdyr. Gozanyň görnüşi togalak, ujy çalaja çykyp duran we ýüzi tekizdir. Hanalarynyň gowy açylmagy bilen birlikde, gozalaryň ýere dökülmän, ösümlikde oňat saklanmagy hem bu sortuň möhüm aýratynlyklarynyň biridir.

Bir gozadaky pagtanyň ortaça agramy 5,2 grama deňdir. Çigitleri orta ululykda bolup, daşynyň ak sütügi bar. 1000 çigidiň agramy 96–100 gram aralygyndadyr.

«Ýolöten–54» sortunyň süýümi ak reňkli bolup, çigitden aňsat aýrylýar. Süýümiň çykymy 38,2 göterime, uzynlygy bolsa 32–33 millimetre ýetýär. Bu görkezijiler sortuň dokma senagaty üçin möhüm ähmiýete eýe bolan süýüm aýratynlyklarynyň bardygyny görkezýär.

Täze sortlaryň döredilmegi we önümçilige ornaşdyrylmagy diňe bir gowaçanyň hasyllylygyny ýokarlandyrmaga däl, eýsem, ýokary hilli çig mal bilen dokma senagatyny üpjün etmäge hem mümkinçilik berýär. Şonuň üçin ylmy seçgiçilik, tohumçylyk we önümçilik tejribesiniň sazlaşykly ösdürilmegi gowaçaçylygyň geljekki ösüşinde möhüm orun eýeleýär.

«Ýolöten–54» ýaly ýerli şertlere uýgunlaşdyrylan täze sortlaryň döredilmegi türkmen pagtaçylygynyň ylmy esasda ösdürilýändiginiň we oba hojalyk önümçiliginde täze mümkinçilikleriň açylýandygynyň aýdyň mysalydyr.