Santol: Aziýanyň «täsin injiri» we onuň aýratynlyklary
Dünýäniň tropik künjeklerinde, esasanam Günorta-Günbatar Aziýada duş gelýän täsin miweleriň biri bolan santol, özüniň üýtgeşik görnüşi we tagamy bilen geň galdyrýar. Ylmy dilde Sandoricum koetjape diýlip atlandyrylýan bu ösümlik, ýerli ilat tarapyndan «ýabany mangostin» hökmünde hem tanalýar. Filippinlerde «santol», Tailandda bolsa «kraton» ady bilen meşhur bolan bu miwe, daşky görnüşi bilen hozy ýa-da injiri ýadyňa salýar.
Narynç reňkli, galyň gabykly santolyň iýilýän bölegi akja, sarymsak şäkillidir. Pagta gozasynyň içindäki hanalary ýadyňa salýan bu bölekler, özboluşly şireli we şetdaly bilen pyrtykaly ýadyňa salýan tagamy bilen tapawutlanýar. Miwäni böleklere bölüp ýa-da almanyň gabygyny arassalaýşyň ýaly arassalap, göni dişläp iýmek mümkin. Onuň tagamy süýji-turşumtyk bolup, tomus paslynda ýetişýär.
Her ýurduň özüne mahsus santol bilen işleýiş usuly bar:
- Tailand: Tailandlylar santoly duza basyp iýmegi gowy görýärler.
- Beýleki ýurtlar: Köp ýurtlarda bu miwe işdäaçarlaryň we naharlaryň düzümine goşulýar.
- Howpsuzlyk düzgüni: Santoly iýeniňizde esasy üns bermeli zat — onuň çigididir. Miwäni çigidi bilen bilelikde iýmek saglyk üçin örän howply hasaplanýar.
Santol agajy tropik howa şertlerini halaýan, hemişe ýaşyl öwüsýän we örän çalt ösýän ösümlikdir. Boýy 15–30 metre çenli ýetýän bu agajyň sary we gyzyl miwe berýän iki görnüşi bar. Baldaklary üç ýaprakdan ybarat bolan bu agaç, ýabany tebigatda has bol hasyl berip, özüni örän oňaýly duýýar.
Eger siz hem tropik miweleriň täsin dünýäsine gyzyklanýan bolsaňyz, ýerli halklaryň «ýabany mangostin» diýip atlandyrýan bu täsin miwesini synap görmäge degýär.
