Agyr ýükli ulaglar üçin kadalar: Bilmeli esasy talaplar

Häzirki zaman ýokary tizlikli awtomagistrallaryň işjeň gurlup ulanmaga berilmegi Türkmenistanyň ykdysady we logistik kuwwatyny täze derejä çykarýar. Uzynlygy 600 kilometre ýetýän, ini 34,5 metr bolan «Aşgabat — Türkmenabat» ýokary tizlikli awtomagistraly munuň aýdyň subutnamasydyr. Sanly gözegçilik we intellektual ulgamlar bilen enjamlaşdyrylan bu döwrebap ýollaryň onlarça ýyllap bökdençsiz hyzmat etmegi üçin bolsa, olary aşa agramly ýüklerden goramak we ýol örtügini aýawly saklamak häzirki wagtda döwlet derejesinde möhüm wezipeleriň biri hökmünde kesgitlenýär.

Ýurdumyzda halkara standartlara laýyk gelýän täze ýollaryň uzak möhletleýin we durnukly ulanylmagyny üpjün etmek maksady bilen, agyr ýükli hem-de iri göwrümli ulag serişdeleriniň hereketini kadalaşdyrýan berk düzgünler we anyk talaplar hereket edýär.

Ýol Logistikasynyň Hukuk Binýady

Ýurt çägindäki ähli ýol gatnaşyklary we olary goramagyň gurallary «Awtomobil ýollary we ýol işi hakynda» Türkmenistanyň Kanuny esasynda düzgünleşdirilýär. 2013-nji ýylda kabul edilen we döwrüň talaplaryna laýyklykda yzygiderli kämilleşdirilýän bu resminama ýol düzüminiň elementlerini goramagyň kanuny esaslaryny kepillendirýär.

Ýollaryň enjamlaşdyrylyşynyň aýrylmaz bölegi hökmünde diňe bir ýol belgileri ýa-da çyzyklary däl, eýsem bellenilen kadalaryň gyşarnyksyz ýerine ýetirilişine gözegçilik edýän häzirki zaman awtomatlaşdyrylan agram we göwrüm barlag nokatlary hem hyzmat edýär.

Ýük Ulaglary Üçin Geçerli Agram Kadalary

Ýol örtüginiň wagtyndan öň könelmeginiň we zeperlenmeginiň öňüni almak üçin ulag serişdeleriniň umumy agramyna we oklara düşýän agramyna görä anyk çäklendirmeler bellenildi. Ýoluň görnüşine görä rugsatsyz geçip biljek iň ýokary agram ölçegleri aşakdakylardan ybaratdyr:

I—III derejeli esasy ýollar we täze magistrallar üçin:

• Umumy agram: 36 tonnadan köp bolmaly däl;
• Bir oka düşýän agram: 10 tonnadan köp bolmaly däl;
• Iki oka düşýän agram: 16 tonnadan köp bolmaly däl;
• Üç sany goşa oka düşýän agram: 22 tonnadan köp bolmaly däl.

IV—V derejeli ýollar üçin:

• Bir oka düşýän agram: 6 tonnadan köp bolmaly däl;
• Iki oka düşýän agram: 10 tonnadan köp bolmaly däl;
• Üç oka düşýän agram: 13 tonnadan köp bolmaly däl.

Eger ulagyň umumy agramy ýa-da oklaýyn ýüki kadadan ýokary bolsa, ol hökmany agram gözegçiligine degişli edilýär.

Iri Göwrümli Ulaglaryň Ölçeg Çäklendirmeleri

Hereket wagtynda howpsuzlygy kepillendirmek maksady bilen, aşakdaky ölçeglerden uly bolan ulag serişdeleri iri göwrümli diýlip hasap edilýär we olaryň hereketi aýratyn gözegçiligi talap edýär:

• Beýikligi (ýük bilen bilelikde): 4 metrden ýokary;
• Ini: 2,5 metrden giň;
• Awtootlynyň uzynlygy: Bir tirkeg bar bolan ýagdaýynda 20 metrden, iki ýa-da ondan köp tirkeg barda bolsa 24 metrden uzyn;
• Ýüküň yz tarapa çykyp durmagy: 2 metrden köp.

Daşaýyşlaryň Ýerine Ýetiriliş Tertibi we Maliýe Mehanizmi

Agyr ýükli we iri göwrümli ulaglaryň ýollarda hereket etmegi diňe öňünden berilýän ýörite rugsatnama esasynda mümkindir. Bu resminama anyk ugur boýunça, kesgitlenen wagt aralygynda we diňe bir gezeklik geçiş üçin niýetlenendir.

Hereketiň esasy şertleri we talaplary:

• Wagt çäklendirmesi: Ýollarda ulag akymynyň iň ýokary bolan (pikirdeşlik) wagtynda agyr tehnikalaryň esasy magistrallara girmegine rugsat berilmeýär.
• Tizlik çäklendirmesi: Howpsuzlygy doly üpjün etmek maksady bilen, ulagyň maslahat berilýän iň ýokary tizligi rugsatnamada aýratyn görkezilýär.
• Maliýe jogapkärçiligi: Agyr ýükli ulaglaryň geçişi üçin ýörite ýygymlar alynýar we bu serişdeler göni ýol düzümini döwrebap ýagdaýda saklamaga gönükdirilýär. Ýol örtügine hakyky ýetirilen zyýanyň öwezini dolmak mehanizmi hem hereket edýär.
• Inženerçilik goldawy: Iri göwrümli ýükleri daşamak üçin ýoluň käbir böleklerini güýçlendirmek ýa-da wagtlaýyn gorag serişdelerini aýyrmak ýaly goşmaça tehniki işler gerek bolsa, bu çäreler öňünden ylalaşylyp, bütinleý daşaýjy tarapyndan üpjün edilýär.

Häzirki wagtda bellenilen ugurlaryň, tizlik kadalarynyň we agram ölçegleriniň doly berjaý edilmegine degişli döwlet gulluklary tarapyndan yzygiderli gözegçilik edilýär. Bu düzgünleriň berjaý edilmegi diňe bir ýollary goramak däl, eýsem logistika kompaniýalarynyň hem bökdençsiz we durnukly işlemegine şert döredýär.

Ýokary tehnologiýaly we giň magistrallar halkymyzyň bähbidi hem-de ýurdumyzyň ykdysady durnuklylygy üçin gurulýar. Döwlet tarapyndan gurlan bu ägirt uly düzümi gorap saklamak we ony aýawly ulanmak bolsa her bir raýatyň we degişli edara-kärhanalaryň jogapkärli çemeleşmesine baglydyr.

(Görkezilen kadalaşdyryjy-hukuk binýady we Kanunlar barada has giňişleýin maglumat almak isleýänler Türkmenistanyň Adalat ministrliginiň resmi saýtyndaky «Hukuk maglumatlar merkezi» bölüminden peýdalanyp bilerler).