Germaniýanyň Halkara hyzmatdaşlyk boýunça jemgyýeti (GIZ) Merkezi Aziýanyň bäş derýa basseýninde klimat töwekgelçiliklerine baha bermegiň netijelerini öz içine alýan jemleýji hasabaty çap etdi. Olaryň hatarynda Türkmenistanyň möhüm suw çeşmeleriniň biri bolan Murgap derýasynyň basseýni hem bar.

Barlag GIZ-iň Merkezi Aziýada klimat töwekgelçiliklerini dolandyrmaga gönükdirilen sebit maksatnamasynyň çäklerinde geçirildi. Gözleg Murgap, Şahymerdan, Çu, Zerewşan we Isfaramsaý derýalarynyň basseýnlerini öz içine alýar.

Hasabatda sebit üçin esasy klimat howplary, şol sanda suw joşmalary we sil suwlary, güýçli çabgalardan döreýän suw basmalary, duýdansyz suw joşmalary, gurakçylyk, aşa yssy howa we yssy tolkunlary seljerilýär.

Klimat töwekgelçilikleriniň oba hojalygyna, suw serişdelerine, topraga we ýer serişdelerine, ekosistemalara hem-de biodürlülik, şeýle-de infrastruktura ýetirip biljek täsirleri aýratynlykda öwrenildi.

Türkmenistanyň çäginde ýerleşýän Murgap basseýni strategik ähmiýetli suw hojalyk sebitleriniň biri hökmünde aýratyn orun eýeleýär. Bäş basseýniň her biri boýunça klimat üýtgemelerine has duýgur ýerler, ykdysady pudaklar we ilat toparlary kesgitlenildi.

Hasabatda klimat töwekgelçiliklerine yzygiderli baha bermegiň halkara, sebit we ýerli derejelerde ösüş meýilnamalaryny taýýarlamak, çözgütleri kabul etmek we degişli maliýe serişdelerini gönükdirmek üçin möhüm guraldygy bellenilýär.

Şeýle çemeleşme klimat ssenariýalaryny milli we ýerli ösüş strategiýalaryna ornaşdyrmaga, suw ýetmezçiligini we gurakçylygy öňünden çaklamaga, şeýle hem oba hojalygynda ýüze çykyp biljek ýitgileri azaltmaga mümkinçilik berýär.

Hünärmenler klimat töwekgelçiliklerine uýgunlaşmak üçin birnäçe çäreleri teklip edýärler. Olaryň hatarynda irki duýduryş ulgamlaryny döretmek, derýa kenarlaryny berkitmek, suw joşmalaryndan gorag çärelerini güýçlendirmek, topragy goramak, suw serişdelerini tygşytly peýdalanmak we tebigy ekosistemalary dikeltmek ýaly ugurlar bar.

Şeýle hem ýerli hünärmenleriň we ilatyň degişli ugurlar boýunça bilimlerini ýokarlandyrmak maslahat berilýär. Teklipler degişli ministrliklere we pudaklaýyn dolandyryş edaralaryna, basseýn guramalaryna, ylmy edaralara, ýerli häkimiýetlere we jemgyýetçilik guramalaryna gönükdirilendir.

Hasabatda klimat töwekgelçiliklerine garşy çäreleri işläp taýýarlamakda ýerli ilatyň, daýhanlaryň, suw ulanyjylarynyň, öri meýdan hojalygynyň wekilleriniň, aýal-gyzlaryň we ýaşlaryň işjeň gatnaşmagynyň möhümdigi hem nygtalýar.

Gözlegiň netijeleri Merkezi Aziýada suw serişdelerini netijeli dolandyrmak we klimat üýtgemeleriniň täsirlerine uýgunlaşmak boýunça uzak möhletli meýilnamalary taýýarlamak üçin maglumat binýadyny döredýär.