Türkmenistanyň energetika pudagynda Hytaýyň Milli Nebitgaz Korporasiýasy (CNPC) bilen hyzmatdaşlyk soňky iki onýyllygyň dowamynda täze önümçilik we tehnologik ugurlar bilen baýlaşdy. Häzirki wagtda hyzmatdaşlygyň mazmuny diňe bir energiýa serişdeleriniň möçberleri we eksporty bilen çäklenmän, eýsem inženerçilik çözgütleriniň hili, hünärmenleri taýýarlamak we önümçilik binýadyny döwrebaplaşdyrmak ýaly ugurlary hem öz içine alýar.

CNPC-niň Türkmenistanda alyp barýan işleriniň taryhy 2006–2007-nji ýyllardan başlanýar. 2026-njy ýylyň mart aýynda Türkmenistanyň Milli Lideri, Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedov hyzmatdaşlygyň 20 ýyllygyny ýörite halkara maslahat arkaly bellemegi teklip etdi.

Iki onýyllygyň dowamynda hyzmatdaşlyk aýry-aýry şertnamalaryň çäginden çykyp, gözleg-barlag we buraw işlerinden başlap, gazy gaýtadan işlemäge, ýatak desgalaryny gurmaga we tebigy gazy daşamaga çenli giň önümçilik we infrastruktura ulgamyny kemala getirdi.

Ilkinji guýulardan bitewi önümçilik ulgamyna

CNPC Türkmenistanda işine nebitgaz taslamalaryna maýa goýumlary we inženerçilik-tehniki hyzmatlar bilen başlady. Ýolöten taslamasynyň çäginde 15-nji guýynyň burawlanmagy bu ugurdaky tejribäniň möhüm mysallarynyň biri boldy.

Buraw işleri çylşyrymly duzly gatlaklarda, ýokary basyş we temperaturanyň şertlerinde, şeýle hem gaty gipsli we hek daşly jynslaryň gezekleşýän geologik gurluşynda alnyp baryldy.

Toplanan bu tejribe halkara klassifikasiýasyna laýyklykda dünýäniň iri gaz ýataklarynyň biri bolan «Galkynyş» gaz känini özleşdirmekde hem möhüm ähmiýete eýe boldy. Bu ýatak geologik gurluşy we özleşdirmegiň şertleri babatda çylşyrymly desgalaryň hataryna girýär.

Iki onýyllygyň dowamynda döredilen esasy netije aýry-aýry desgalaryň toplumy däl-de, özara baglanyşykly önümçilik ulgamynyň kemala gelmegidir. «Günorta Ýolöten» taslamasynyň, şeýle hem soňra «Galkynyş» gaz käniniň düzümine girizilen «Osman» we «Minara» ýataklarynyň çäklerinde harytlyk gazy taýýarlamak kuwwatlyklary, gaz ýygnamak we daşamak ulgamlary, daşarky gaz geçirijiler hem-de suw üpjünçiligi desgalary döredildi.

2009-njy ýylyň dekabrynda CNPC bilen «Türkmengaz» döwlet konserniniň arasynda kuwwaty ýylda 10 milliard kub metr harytlyk gaza deň bolan taslamany «açar teslim» görnüşinde durmuşa geçirmek boýunça EPC şertnamasynyň baglaşylmagy hyzmatdaşlygyň möhüm tapgyry boldy.

Taslama 22 sany gaz guýusyny, içerki gaz ýygnamak we daşamak ulgamlaryny, gaz gaýtadan işleýän zawody, suw alyş desgalaryny hem-de uzynlygy 110 kilometr bolan daşarky gaz geçirijini öz içine aldy. 2013–2014-nji ýyllarda bu kuwwatlyklaryň ählisi ulanmaga berildi.

Amud derýasynyň sag kenarynda hem gaz gaýtadan işleýän infrastruktura ösdürildi. «Bagtyýarlyk» şertnamalaýyn zolagyndaky iki zawod «Türkmenistan–Hytaý» magistral gaz geçirijisi üçin gazy taýýarlamak ulgamynyň möhüm bölegine öwrüldi.

CNPC şeýle hem «Galkynyş» gaz käninde ýylda 30 milliard kub metr gaz öndürmäge niýetlenen önümçilik kuwwatlyklaryny döretmek boýunça taslamanyň baş potratçysy hökmünde çykyş etdi.

«Türkmenistan–Hytaý» gaz geçirijisi: serişdeden bazara çenli

«Türkmenistan–Hytaý» gaz geçirijisiniň A, B we C şahalary işe girizilen gününden bäri durnukly hereket edip, Türkmenistanyň gaz serişdelerini, gaz çykaryş we gaýtadan işleme kuwwatlyklaryny, ulag infrastrukturasyny hem-de ahyrky bazary özara baglanyşdyrýan möhüm ulgam bolup hyzmat edýär.

2026-njy ýylyň aprel aýyna çenli bu geçelge arkaly daşalan türkmen gazynyň umumy möçberi 430 milliard kub metrden geçdi. Bu görkeziji Türkmenistan bilen Hytaýyň energetika hyzmatdaşlygynyň gerimini we uzak möhletli häsiýetini görkezýär.

«Galkynyş» gaz käniniň mundan beýläk özleşdirilmegi diňe bir gaz önümçiligini artdyrmak bilen çäklenmän, eýýäm döredilen eksport infrastrukturasynyň uzak möhletleýin durnuklylygyny üpjün etmek nukdaýnazaryndan hem möhümdir.

Häzirki tapgyryň öňki döwürlerden tapawutly aýratynlyklarynyň biri taslamalaryň maliýeleşdirilişidir. 2009-njy ýylda taslamanyň maliýeleşdirilmeginde Hytaýyň Ösüş bankynyň takmynan 8,1 milliard dollarlyk karz serişdeleri ulanylan bolsa, «Galkynyş» gaz käniniň IV tapgyry Türkmenistanyň öz serişdeleriniň hasabyna durmuşa geçirilýär.

«Galkynyş» gaz käniniň IV tapgyry — täze tehnologik tapgyr

2026-njy ýylyň 17-nji aprelinde Mary welaýatynda «Galkynyş» gaz känini özleşdirmegiň IV tapgyryna resmi taýdan badalga berildi.

Taslama önümçilik guýularynyň gurluşygyny we kuwwaty ýylda 10 milliard kub metr harytlyk gaza barabar bolan gaz taýýarlama toplumynyň döredilmegini göz öňünde tutýar.

CNPC-niň müdiriýetiniň başlygy Dai Houlýanyň bellemegine görä, IV tapgyr öňdebaryjy tehnologiýalaryň, netijeli dolandyryş çözgütleriniň we ekologik çemeleşmeleriň ulanyljak nusgalyk taslamalarynyň biri hökmünde görülýär.

Şu nukdaýnazardan, taslama gaz guýularyny burawlamakdan we gaz çykarmakdan başlap, ony taýýarlamak hem-de daşamak ýaly ugurlarda täze tehnologik talaplary öňe çykarýar. Şol bir wagtyň özünde bu taslama tejribe we bilim alyşmak üçin hem möhüm meýdança bolup hyzmat edýär.

Hyzmatdaşlygyň täze tapgyrynda önümçilik proseslerini sanlylaşdyrmak, gaz çykaryşyň netijeliligini ýokarlandyrmak, gaz gaýtadan işlemegi kämilleşdirmek, daşky gurşawa düşýän agramy azaltmak we inženerçilik hünärlerini ösdürmek ýaly ugurlar aýratyn ähmiýete eýe bolýar.

Şeýle hem hyzmatdaşlygyň mazmuny diňe önümçilik bilen çäklenmän, bilim we hünärmenleri taýýarlamak ugurlaryna hem giňelýär. Türkmen talyplarynyň Hytaýyň öňdebaryjy ýokary okuw mekdeplerinde bilim almagy we hünär taýdan taýýarlyk geçmegi bu ugurdaky hyzmatdaşlygyň möhüm bölekleriniň biridir.

CNPC-niň OGT 2026-daky orny

Türkmenistan bilen Hytaýyň energetika hyzmatdaşlygy beýleki ugurlardaky gatnaşyklary ösdürmek bilen hem utgaşýar. Hytaý Halk Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Ji Şumin Hytaý Halk Respublikasynyň döredilmeginiň 77 ýyllygy mynasybetli geçirilen çärede iki ýurduň energetikadan başga ugurlardaky hyzmatdaşlygynyň hem giňeýändigini belledi.

Şu ýyl türkmen tarapyndan ilkinji gezek synag görnüşinde Hytaýda döredilen ýokary hasylly pagta sortlarynyň ekilendigi we gowy hasyla garaşylýandygy habar berildi. Ulag, ylym we tehnologiýalar, bilim, saglygy goraýyş, medeni-ynsanperwer ulgam hem-de sebitara hyzmatdaşlyk ugurlarynda hem gatnaşyklar ösdürilýär.

CNPC-niň müdiriýetiniň başlygy Dai Houlýanyň bellemegine görä, korporasiýa Türkmenistan bilen gaz pudagynda, inženerçilik tehnologiýalarynda we enjam önümçiliginde hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmaga, şeýle hem esasy bilelikdäki taslamalary öňe ilerletmäge taýýardyr.

CNPC-niň 2026-njy ýylyň 21–23-nji oktýabrynda Aşgabatda geçiriljek «Türkmenistanyň nebiti we gazy — 2026» (OGT 2026) XXXI halkara konferensiýasynyň we sergisiniň Platinum hyzmatdaşy bolmagy hem kompaniýanyň Türkmenistan bilen toplan tejribesiniň we energetika pudagyndaky hyzmatdaşlygyň geriminiň ähmiýetini görkezýär.

OGT 2026-nyň gün tertibine «Galkynyş» gaz känini özleşdirmek, gaz geçiriji infrastrukturasyny ösdürmek, gazy gaýtadan işlemek we nebithimiýa, önümçiligi sanlylaşdyrmak, metanyň zyňyndylaryny azaltmak, maýa goýumlary we täze energetika tehnologiýalary ýaly ugurlar girýär.

Türkmenistanyň we Hytaýyň energetika hyzmatdaşlygynyň täze tapgyrynda serişdeleriň we üpjünçiligiň möçberi bilen bir hatarda inženerçilik çözgütleriniň hili, hünärmenleri taýýarlamak, sanlylaşdyrmak we önümçilik kuwwatlyklaryny döwrebaplaşdyrmak ýaly ugurlar barha möhüm ähmiýete eýe bolýar.