Türkmenistanyň tebigatynda efemeroid ösümlikleriň täsin gülläp ösüşi hasaba alyndy

Uzak ýyllaryň fenologik gözegçilikleriniň netijelerine görä, şu ýyl Türkmenistanda ýaz pasly adatdakydan 15 gün öň başlady. Tebigatyň sazlaşygynyň bu düýpli üýtgeşmesi seýrek duş gelýän ösümlikleriň ir güllämegine getirdi we eýýäm mart aýynyň birinji ýarymynda dag eňňitleri dürli reňkler bilen bezeldi. Bu barada Daşky gurşawy goramak ministrliginiň resmi saýtynda habar berilýär.

Tebigatda şunuň ýaly adaty bolmadyk ýagdaý seýrek bolýar: köplenç ir gülläýän ösümlikler biri-biriniň yzyndan kem-kemden gülläp başlaýarlar, emma şu möwsümde gyşyň mylaýym howaly bolmagynyň netijesinde olaryň hemmesiniň diýen ýaly bir wagtda doly gülläp başlandygy syn edilýär.

Köýtendagyň depeleri heniz gar bilen örtülen hem bolsa, jülgelerde sowuk howa saklanýar. Şeýle ýagdaýda dag eňňitlerinde hakyky täsinlik başlanýar: efemeroidler — ýagny, toprak çygly wagty çalt gülläp, gysga, ýöne örän täsirli ömür sürýän ösümlikler janlanýar. Efemeroidlere dürli görnüşli çigildemler, däligöjele, sary gaz sogany we beýleki ösümlikler degişli bolup durýar.

Şu ýyl sary gaz soganynyň altyn reňkli ýapraklary Köýtendagyň eteginde örän ir we köp mukdarda peýda boldy. Onuň yzy bilen däligöjele we Kesselringiň kolhikumy hem gülläp başlady. Soňra Korolkowyň zagpyrany gülläp, hatda gar doly eremänkä hem göze ilýär. Fedçenkonyň nowruzgüli bolsa kölegeli gaýalaryň we çygly ýerleriň hakyky bezegidir. Onuň näzik gülgüne-melewşe gülleri daglaryň ýowuz şertlerinde aýratyn owadan görünýär.

Ýazky gün şöhlesi gyzyp başlamagy bilen, öň jansyz ýaly görünýän dag eňňitleri açyk reňkler bilen örtülýär. Ir gülläýän ösümlikler Köýtendagyň gazaply howa şertlerini «aldap», gyşyň sowugy bilen tomsuň guraklygynyň aralygyndaky gysga ýaz döwründen peýdalanýarlar. Howanyň temperaturasy 0°C derejeden ýokary galan badyna olar çalt ösüp başlaýarlar we soganlarynda hem-de köklerinde ýygnanan iýmit maddalaryny ulanýarlar.

Efemeroid ösümlikleriň ömri örän gysga bolýar. Olar birnäçe hepdäniň dowamynda ösüp, gülläp we ýetişen tohumlaryny daşky gurşawa ýaýratmaga ýetişmeli bolýarlar.