Nikalaşmak we nika bozulmagy: Hukuk esaslary we jemgyýetdäki orny

1. Nikalaşmagyň Kanuny Esaslary

1.1. Nika näme?

Nika – bu aýal bilen erkegiň özara ylalaşygy esasynda döwlet tarapyndan resmi taýdan baglaşylýan we olaryň arasyndaky maşgala-hukuk gatnaşyklaryny döredýän şertnamasydyr.

1.2. Nikany baglaşmagyň şertleri

Türkmenistanyň Maşgala kodeksine görä, nikanyň baglaşylmagy üçin aşakdaky şertler hökmanydyr:

• Nikalaşýan taraplaryň özara razylygy;

• Nika ýaşyna ýetmek (Türkmenistanda nika ýaşynyň iň pes çägi: 18 ýaş);

• Ýakyn garyndaşlygyň bolmazlygy (ata-ene bilen çaga, doganlar arasyndaky nika gadagan);

• Başga bir adam bilen nikada bolmazlyk (bir wagtyň özünde iki nika gadagan);

• Akyl taýdan kämillik – taraplar akyly taýdan nika baglaşyp bilýän ýagdaýda bolmalydyr.

1.3. Nikany baglaşmak tertibi

• Nika diňe raýatlyk ýagdaýlarynyň ýazgy edarasynda (ZAGS) baglaşylýar.

• Taraplar nikalaşmak isleýändikleri baradaky arzasyny öňünden berýärler.

• Arza berlen gününden başlap, nika baglaşylýança ýeňillik däl ýagdaýdan başga ýagdaýlarda iň azyndan 1 aý wagt geçmelidir (bu döwür taraplara pikirlenmäge we taýýar bolmaga mümkinçilik berýär).

• Nika ýörite ýazgy bilen bellige alynýar we taraplara nika şahadatnamasy berilýär.

2. Nika Baglaşylandan Soň Taraplaryň Hukuklary we Borçlary

Nikadan soň aýal we erkek:

• Deňhukukly bolup, maşgala içinde deň derejede çözgüt kabul etmäge haky bardyr;

• Çagalaryň terbiýesi, ýaşaýyş jaýy, girdeji, ýaşaýyş şertleri bilen bagly jemgyýetçilik we maşgala borçlaryny öz üstlerine alýarlar;

• Mülk boýunça bilelikdäki eýeçilik girdeji hökmünde görkezilýär (nikanyň dowamynda gazanylan emläk — umumy emläk hasaplanylýar).

3. Nika Bozulmagy (Aýrylyşmak)

3.1. Nika nähili ýagdaýlarda bozulýar?

Nikanyň dowam etdirilmegi mümkin bolmadyk ýagdaýlarda (maşgala dawalary, razylygyň ýoklugy, zorluk, baglanyşyk ýoklugy we ş.m.) taraplaryň haýsy hem bolsa biri nika bozulmagyny talap edip biler.

3.2. Nika nähili ýollar bilen bozulýar?

Nika iki görnüşde bozulyp bilner:

1) Ýönekeý tertipde (ZAGS arkaly):

• Taraplaryň ikisem razy bolsa;

• Çagalary ýok bolsa;

• Taraplaryň biri beýleki bir sebäp bilen ýokarda agzalan ýagdaýda (m. örän uzak wagtlap ýok, mejbury ýagdaýda aýry ýaşaýar).

2) Kazyýet arkaly:

Aşa kynlaşan ýagdaýlarda, mysal üçin:

• Taraplaryň biri razy däl bolsa;

• Maşgalada kämillik ýaşyna ýetmedik çagalary bar bolsa;

• Mülkiýet, ýaşaýyş jaýy, aliment we başga çekeleşikli meseleler bar bolsa.

3.3. Nika bozulandan soň ýüze çykýan hukuk ýagdaýlary

• Emläk bölünişi: Nikanyň dowamynda gazanylan emläk deň paýda bölünýär (eger başgaça ylalaşyk ýok bolsa);

• Çagalaryň ýagdaýy: Kazyýet çaganyň kim bilen galmalydygyny, ikinji tarapyň nähili gatnaşmalydygyny kesgitleýär;

• Aliment meselesi: Çaganyň bir tarap bilen galmagy ýagdaýynda, başga tarapyň çaganyň saklanyşyna gatnaşmak borjy ýüze çykýar;

• Familiýa: Taraplar öňki familiýasyna dolanyp bilerler ýa-da ozalkysyny saklap bilerler.

4. Jemgyýetçilik we Ahlak Ähmiýeti

Nika diňe bir kanuny gatnaşyk däl, eýsem:

• jemgyýetiň durnuklylygyny üpjün edýän esasy sütünleriň biridir;

• çagalara ruhy we maddy esas berýär;

• ahlak kadalarynyň hem dowamlylygyny üpjün edýär.

Nika bozulmagy hem diňe bir şahsy meselä däl, eýsem jemgyýet üçin hem ähmiýetli bolup, çagalaryň psihologik ýagdaýyna, jemgyýetçilik gatnaşyklaryna täsir edip bilýär. Şonuň üçin hem döwlet nika baglaşmakdan öň we soň taraplara düşünjeli çemeleşmegi, şeýle hem parahat ýol bilen dawalary çözmegi maslahat berýär.

Nikalaşmak — durmuşdaky möhüm kararlaryň biridir. Bu gatnaşyk diňe bir söýgä ýa-da romantiki baglanyşyga däl, eýsem kanuny we ahlak taýdan jogapkärçilige esaslanýar. Şeýle hem, nika bozulmagy jemgyýetçilik nukdaýnazaryndan çynlakaý ähmiýete eýe bolup, ony diňe soňky ýol hökmünde ulanmaly.

Türkmenistanda nikalaşmak we nika bozulmak meseleleri Maşgala kodeksiniň düzgünleri bilen doly kadalaşdyrylýar we taraplaryň hukuklarynyň goralmagyna döwlet derejesinde kepillik berilýär.